Neden karbon ayak izi?
Karbon ayak izi; bir tesisin, ürünün veya kurumun doğrudan ve dolaylı sera gazı emisyonlarının toplamıdır. İhracatçılar için SKDM ve müşteri talepleri, yurt içinde ise İklim Kanunu ve Emisyon Ticaret Sistemi, bu verinin sağlam, doğrulanabilir ve izlenebilir olmasını gerektirir.
Çalışma adımlarımız
- Sınır ve kapsam: Hangi tesisler, ürünler ve emisyon kaynaklarının dahil edileceği.
- Veri toplama: Enerji, yakıt, hammadde, proses, ulaşım ve atık verilerinin derlenmesi.
- Hesaplama: Emisyon faktörleriyle sera gazı envanterinin oluşturulması (Kapsam 1, 2 ve gerektiğinde 3).
- Raporlama: Şeffaf, doğrulanabilir envanter raporu.
- Azaltım yol haritası: Enerji verimliliği, yakıt değişimi, proses iyileştirme ve atıksu ve atık yönetimi seçenekleri.
- Sürekli izleme: Verilerin periyodik güncellenmesi için altyapı.
Su ve atıksu avantajı
Su ve atıksu arıtma tesislerinin enerji tüketimi ve emisyonları, karbon ayak izinin önemli bir kalemi olabilir. Ekibimizin ileri biyolojik atıksu arıtma tesisinin karbon ayak izi üzerine akademik çalışması vardır. Bu, tesisinizin arıtma sisteminin ayak izini ve azaltım seçeneklerini teknik derinlikle değerlendirmemizi sağlar.
Karbon ayak izi çalışması, SKDM/CBAM hazırlığı ve su ayak izi ile birlikte yürütülebilir.
Bu hizmet kimler için gerekir, ne zaman gündeme gelir?
Karbon ayak izi hesaplama ve sera gazı envanteri, faaliyetlerinin iklim etkisini ölçmek ve yönetmek isteyen her ölçekteki kuruluş için uygundur. Özellikle ihracat yapan üreticiler, büyük sanayi tesisleri, organize sanayi bölgeleri ve belediyeler bu konuyu sık gündeme getirir.
Bu konu genellikle şu tetikleyicilerle öne çıkar:
- Müşterilerden veya ana sanayi kuruluşlarından gelen sera gazı verisi talepleri
- İhracat pazarlarında karbon sınırlandırma mekanizmalarına uyum ihtiyacı
- Enerji tüketiminde ve yakıt bağımlılığında belirgin bir artış
- Yeni bir tesis, hat veya ürün yatırımı öncesinde emisyon beklentisinin netleştirilmesi
- Sürdürülebilirlik raporlaması veya yeşil finansman başvurusu hazırlığı
- Atıksu ve atık yönetimi süreçlerinin emisyon profiline dair belirsizlikler
Çoğu durumda ilk adım, mevcut verinin sınırlı olmasıyla birlikte hangi kalemlerin en çok emisyon ürettiğini görmek için hızlı bir ön değerlendirmedir.
Çalışma sürecimiz adım adım
- Önce hesaplama sınırını ve kapsamı belirleriz; hangi tesislerin, ürünlerin ve emisyon kaynaklarının dahil edileceğini netleştiririz.
- Enerji, yakıt, hammadde, proses, ulaşım ve atık verilerini sistematik biçimde toplarız.
- Kapsam 1, Kapsam 2 ve gerektiğinde Kapsam 3 emisyonlarını uygun emisyon faktörleriyle hesaplayarak sera gazı envanterini oluştururuz.
- Şeffaf, izlenebilir ve doğrulanabilir bir envanter raporu hazırlarız.
- Enerji verimliliği, yakıt değişimi, proses iyileştirme ve atıksu ile atık yönetimi gibi azaltım seçeneklerini içeren bir yol haritası geliştiririz.
- Verilerin düzenli güncellenmesi için gerekli izleme altyapısını kurarız.
Başlamadan önce hazırlamanız gerekenler
Çalışmanın sağlıklı ilerlemesi için işletmenin bazı temel bilgileri önceden derlemesi önemlidir:
- Tesis ve üretim yapısını gösteren tesis planı, proses akış şemaları ve faaliyet alanlarının listesi
- Enerji faturaları, elektrik ve doğalgaz tüketim kayıtları ile sayaç bilgileri
- Yakıt tüketim kayıtları, kazan ve jeneratör kullanım bilgileri
- Hammadde ve yardımcı madde giriş miktarları ile tedarik zinciri bilgisi
- Üretim miktarları ve ürün bazında kayıtlar
- Araç filosu, lojistik ve taşıma verileri
- Atık ve atıksu miktarlarına ilişkin kayıtlar ile mevcut atık yönetimi belgeleri
- Varsa önceki yıllara ait çevre veya enerji raporları
Veri ne kadar düzenli ve izlenebilir tutulmuşsa, envanterin doğruluğu ve güvenilirliği o kadar yüksek olur.
Sık yapılan hatalar ve nasıl önlenir
Karbon ayak izi çalışmalarında en sık görülen sorunlar genellikle yöntemsel ve veri kaynaklı olur:
- Sınırın belirsiz bırakılması: Hangi tesislerin veya faaliyetlerin dahil edildiği açık tanımlanmazsa, sonuçlar karşılaştırılamaz hale gelir. Çalışmanın başında sınırın yazılı olarak sabitlenmesi bu sorunu önler.
- Eksik veya tahmini verinin doğrulanmadan kullanılması: Fatura dışı tahminler dikkatli kullanılmalı ve kaynağı açıkça belirtilmelidir.
- Yanlış emisyon faktörü seçimi: Faktörlerin ülke, yakıt türü ve zaman dilimi açısından uygunluğu kontrol edilmelidir.
- Kapsam 3 emisyonlarının göz ardı edilmesi: Tedarik zinciri ve lojistik kaynaklı emisyonlar toplam görünümü ciddi biçimde değiştirebilir.
- Tek seferlik hesaplama: Envanter bir kez hazırlanıp güncellenmezse, azaltım çalışmalarının etkisi ölçülemez.
- Azaltım planının envanterden kopuk olması: En büyük emisyon kalemlerine odaklanmayan öneriler kaynak kullanımını dağıtır; önceliklendirme hesaplama sonuçlarına dayanmalıdır.
Çıktılar ve sonraki adımlar
Çalışmanın sonunda işletme elinde şu çıktıları bulundurur:
- Hesaplama sınırını, yöntemi ve kullanılan veri kaynaklarını açıklayan envanter raporu
- Kapsam bazında emisyon dağılımını gösteren özet tablolar ve grafikler
- Öncelikli azaltım fırsatlarını içeren yol haritası
- Verilerin periyodik güncellenmesi için kullanılacak izleme şablonları
Bu envanter, ihracat uyumu, sürdürülebilirlik raporlaması ve yatırım planlaması için temel veri niteliği taşır. Hesaplama sonuçlarının ürün ve tedarik zinciri düzeyinde gerekli olduğu durumlarda SKDM/CBAM hazırlığı ile, su tüketimi ve atıksu kaynaklı etkiler için su ayak izi çalışması ile birlikte ilerleyebiliriz.
Sık sorulan sorular
Karbon ayak izi nasıl hesaplanır?
Faaliyet verileri (enerji, yakıt, hammadde, ulaşım, atık vb.) ilgili emisyon faktörleriyle çarpılarak sera gazı emisyonları karbondioksit eşdeğeri cinsinden hesaplanır. Hesap, tanınmış metodolojilere (ör. GHG Protocol, ISO 14064-1) göre kapsamlara ayrılarak yapılır.
Kapsam 1, 2 ve 3 ne demek?
Kapsam 1, tesisin doğrudan emisyonlarıdır (yakıt yakma, proses). Kapsam 2, satın alınan elektrik ve ısının dolaylı emisyonlarıdır. Kapsam 3, tedarik zinciri, ulaşım, atık gibi diğer dolaylı emisyonlardır.
Atıksu arıtma tesisinin karbon ayak izi hesaplanabilir mi?
Evet. Ekibimiz bu alanda akademik çalışma yapmıştır: 'Carbon footprint analysis of advanced biological wastewater treatment plant' başlıklı makale Journal of Water Process Engineering dergisinde 2024'te yayımlanmış, kurucumuz Prof. Dr. Okan Tarık Komesli de yazarlar arasında yer almıştır.
Karbon ayak izi hesaplaması ile sera gazı envanteri arasında fark var mı?
Sera gazı envanteri, bir kuruluşun belirli bir sınır içinde ortaya çıkan emisyonlarının sistematik kaydıdır. Karbon ayak izi ise genellikle bir ürün, hizmet veya faaliyetin yaşam döngüsü boyunca oluşan emisyonlara odaklanır. Pratikte ikisi büyük ölçüde aynı veri altyapısını kullanır; ancak sınır tanımı ve raporlama amacı farklılaşır. Hangi yaklaşımın gerektiği, talebin kimden geldiğine ve kullanılacağı yere bağlıdır.
Envanter çalışması için verilerim eksikse yine de başlayabilir miyim?
Evet, eksik veriyle de çalışma başlatılabilir. Önemli olan eksik kalemlerin tespit edilmesi, bunlar için kullanılan varsayımların açıkça belgelenmesi ve mümkün olan yerlerde gerçek ölçümlerle değiştirilmesidir. Eksiklikler raporda şeffaf biçimde gösterildiğinde envanterin güvenilirliği korunur ve veri toplama süreci de zamanla iyileşir.
Envanteri yapan firma, sonuçlarını ilerideki yükümlülüklerde de kullanabilir mi?
Düzgün hazırlanmış bir envanter, ilerideki raporlama ve doğrulama süreçlerinde temel referans olabilir. Bunun için yöntemin, sınırların ve veri kaynaklarının sürekli izlenebilir olması gerekir. Yıllık güncelleme düzeni kurulduğunda hem karşılaştırma yapılabilir hem de kuruluşun iklim performansındaki değişim görünür hale gelir. Yükümlülüklerin ayrıntısı ise kendi mevzuat gereklilikleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Son güncelleme: 13 Ekim 2026