Atıksu ve atık profili
- Tıbbi atık ayrı toplanmalı, geçici depolanmalı ve lisanslı tesiste bertaraf edilmelidir.
- Atıksu patojen, ilaç kalıntısı ve dezenfektan içerebilir.
- Tehlikeli kimyasal ve laboratuvar atıkları ayrı yönetilir.
- Sıfır atık uygulamaları ve belgeleri gündemdedir.
Mevzuat
Tıbbi atıklar Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve genel atık mevzuatı kapsamında yönetilir.
Mevzuat hükümleri Resmî Gazete’de yayımlanan ve sonradan değişen haliyle özetlenmiştir; güncel metni mevzuat.gov.tr adresinden kontrol edebilirsiniz.
Uygun çözümler
- Tıbbi atık yönetimi
- Atıksu için KOM-PAK paket arıtma veya MBR
- dezenfeksiyon
- Sıfır atık belgesi
Doğru çözüm, atıksuyun debisi ve karakterizasyonuna göre belirlenir; gerekirse laboratuvar ve pilot ölçekli deneme yapılır.
Deneyimimiz
Ekip üyelerimizin atıksuda ilaç etken maddeleri, hormon ve endokrin bozucu bileşiklerin analizi ve arıtımı üzerine yayınları vardır (ör. Environmental Monitoring and Assessment, 2019).
Kaynak: Prof. Dr. Okan Tarık Komesli AVESİS profili, kamuya açık proje ve yayın kayıtları.
Hastane ve sağlık kuruluşları tesislerinde atıksu ve atık nereden çıkar?
Sağlık tesislerinde atık ve atıksu, birbirinden farklı kaynaklardan ve farklı karakterde çıkar. Bu ayrımı doğru yapmak, arıtma ve bertaraf sürecinin tamamını belirler.
| Üretim/kullanım adımı | Oluşan akım | Arıtma açısından önemi |
|---|---|---|
| Hasta bakımı ve servis temizliği | Evsel nitelikli atıksu, deterjan ve dezenfektan kalıntısı | Genel organik yük; dezenfektan kalıntısı biyolojik aktiviteyi baskılayabilir |
| Ameliyathane ve yoğun bakım | Yüksek dezenfektan ve sterilizasyon kimyasalları | Ani, kısa süreli yüksek kirlilik yükü oluşturur |
| Laboratuvar analizleri | Kimyasal ve biyolojik reaktif kalıntıları | Ayrı toplama gerektirir, genellikle tehlikeli nitelikli kabul edilir |
| Eczane ve ilaç kullanımı | İlaç etken maddesi ve metabolit kalıntıları | Konvansiyonel arıtmada kısmen geçebilir, ileri arıtma ihtiyacını artırır |
| Çamaşırhane ve mutfak | Kirli çamaşır suyu, yağlı ve tuzlu akımlar | Dalgalı debi ve değişken karakter üretir |
| Tıbbi atık toplama alanları | Enfekte ve kesici-delici atıklar, sıvı biyolojik kalıntı | Katı atık akışıdır ancak sıvı sızıntı riski taşır |
Bu tablo tesisin büyüklüğüne ve hizmet verdiği uzmanlık alanlarına göre genişler. Her akımın ayrı izlenebilmesi, sonraki tasarım adımlarını kolaylaştırır.
Kaynakta azaltma ve ön arıtma: önce ne yapılmalı?
Arıtma tesisi büyütmeden önce, kirliliği kaynağında azaltmak genellikle en pratik ve en düşük maliyetli adımdır. Bu yaklaşım hem işletme yükünü hem de çamur miktarını düşürür.
- Tıbbi atık ile evsel atığın ayrı toplanması, sıvı atık sızıntılarının önlenmesi için konteyner ve depolama alanlarının kapalı ve kontrollü tutulması.
- Dezenfektan ve kimyasal kullanımında doz kontrolü ve gereksiz kimyasal tüketiminin azaltılması.
- Laboratuvar atıklarında uyumsuz maddelerin karıştırılmasının önlenmesi ve etiketleme disiplini.
- Eczane ve ilaç artıklarının drenaja değil, ilgili kanallara yönlendirilmesi.
- Çamaşırhane ve mutfak akımlarında yağ tutucu ve elek gibi basit ön ünitelerin kullanılması.
- Su tüketiminin izlenmesi ve kaçakların giderilmesi; debi azaldıkça konsantrasyon artar, bunun dikkate alınması gerekir.
Ön arıtma kararı, kaynağa yapılan müdahalelerden sonra kalan yükle birlikte verilmelidir. Karakterizasyon olmadan ön arıtma ünitelerinin boyutlandırılması sık görülen bir hatadır.
Hastane ve sağlık kuruluşları için arıtma tesisi tasarlarken nelere dikkat edilir?
Sağlık tesislerinin atıksu profili, konut ya da genel sanayi tesislerinden belirgin biçimde farklıdır. Tasarımın bu farkı yansıtması gerekir.
- Debi dalgalanması: Gündüz yoğunluğu, gece düşüşü ve hafta sonu farkları belirgindir. Eşitleme havuzu, yük dengelemesi için kritik bir ünitedir.
- Mevsimsellik ve kampanya dönemleri: Salgın dönemleri, sezonluk yoğunluk veya planlı ameliyat kampanyaları yükü ani biçimde değiştirebilir. Tasarım bu uç senaryoları karşılamalıdır.
- Şok yük: Dezenfektan ve antibiyotik kalıntıları biyolojik sistemi geçici olarak bozabilir. Biyokütleyi koruyacak tampon kapasite ve izleme düzeni gerekir.
- Çamur yönetimi: Biyolojik çamurun stabilizasyonu, susuzlaştırılması ve bertarafı hem işletme maliyetini hem de lojistiği belirler.
- İşletme kolaylığı: Vardiya sistemiyle çalışan kurumlarda otomasyon, uzaktan izleme ve basit bakım gerektiren ekipman tercih edilmelidir.
- Enerji ve alan kısıtı: Hastane arazileri genellikle dardır; kompakt ve modüler çözümler öne çıkar.
Tasarım öncesi laboratuvar analizi ve gerekirse pilot ölçekli deneme yapılması, varsayımların gerçek veriyle sınanmasını sağlar.
Bu sektörde sık yapılan hatalar
Sağlık tesislerinde atıksu ve atık yönetiminde tekrarlayan bazı hatalar vardır. Bunların çoğu önceden fark edilebilir niteliktedir.
- Karakterizasyon yapılmadan tasarım yapılması; genel konut atıksuyu değerleriyle boyutlandırma.
- Tıbbi atık ile evsel atığın karıştırılması ve ayrı depolama alanı olmaması.
- Dezenfektan kullanımının kontrolsüz artması ve biyolojik arıtmanın bu nedenle durması.
- Çamur birikimi ve stabilizasyon eksikliği; tesisin kapasitesinin çamur nedeniyle düşmesi.
- İşletme personelinin eğitimsiz bırakılması; rutin kontrollerin ihmal edilmesi.
- Deşarj izni ve mevzuat kontrollerinin ertelenmesi; denetimde beklenmedik sorunlarla karşılaşılması.
- İleri arıtma ihtiyacının göz ardı edilmesi, ilaç kalıntılarının konvansiyonel sistemde yeterince giderilememesi.
Bu hataların önlenmesi, ilk tasarım ve işletme aşamasında disiplinli bir yaklaşımla mümkündür.
Tesis kurmadan veya büyütmeden önce hangi izin ve belgelere bakılır?
Sağlık tesisinde atıksu arıtma veya atık yönetimi kurulumu öncesinde, tesisin ölçeğine ve faaliyetine göre farklı izin ve belge süreçleri gündeme gelir. Bu bölüm genel çerçeveyi verir; ayrıntılı değerlendirme her proje için ayrı yapılmalıdır.
- Mevcut tesis kapasitesi ve yeni kurulumun etkisinin belirlenmesi.
- İlgili yönetmelik şartlarının değerlendirilmesi; ilgili yönetmelikler arasında Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, Atık Yönetimi Yönetmeliği ve Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği yer alır.
- Gerektiğinde Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında süreç takibi; ÇED raporu hazırlığını yeterlik belgeli çözüm ortağımızla yürütürüz.
- Deşarj noktası ve alıcı ortam için izin süreci.
- Tıbbi ve tehlikeli atıkların toplama, taşıma ve bertarafının lisanslı çözüm ortaklarımızla planlanması.
İzin süreçleri için ayrıntılı bilgi almak üzere çevre izin ve lisans ve deşarj izni sayfalarına bakabilirsiniz; izin belgesinin nasıl alındığına dair rehber de yardımcı olur.
Hizmetlerimiz
- Çevre yönetimi hizmeti: aylık rapor, iç tetkik, eğitim ve izin takibi
- Çevre izin ve lisans ve deşarj izni
- Endüstriyel atıksu arıtma: karakterizasyon, tasarım, kurulum, işletme
- Atık yönetimi: lisans gerektiren işlerde lisanslı çözüm ortaklarımızla
Sık sorulan sorular
Tıbbi atığı hastane kendisi mi bertaraf eder?
Tıbbi atık toplama, taşıma ve bertarafı lisans gerektirir; lisanslı firmalar yapar. Biz ayrıştırma planı, depolama düzeni, eğitim ve lisanslı çözüm ortaklarımızla koordinasyonu sağlarız.
Hastane atıksuyu nasıl arıtılır?
Hastane atıksuyu, konvansiyonel bir biyolojik arıtmaya ek olarak dezenfeksiyon ve gerektiğinde ileri arıtma adımlarını içeren çok aşamalı bir yapıyla arıtılır. İlk adımda eşitleme havuzu ile debi ve kirlilik yükü dengelenir. Ardından aktif çamur, MBR veya MBBR gibi biyolojik sistemler organik maddeyi giderir. Son aşamada dezenfeksiyon uygulanır. İlaç kalıntıları için ise membran filtrasyonu veya ileri oksidasyon gibi ek yöntemler değerlendirilebilir. Doğru yapı, atıksuyun karakterizasyonuna göre belirlenir.
Sağlık tesisi için deşarj izni nasıl alınır?
Deşarj izni, atıksuyun hangi noktaya ve hangi koşullarda bırakılacağını belirleyen resmî bir süreçtir. Başvuru öncesinde tesisin atıksu karakteri belirlenmeli, arıtma çözümü netleşmeli ve deşarj noktası tanımlanmalıdır. Başvuru dosyası ilgili kurumlara sunulur ve değerlendirme sonrasında izin koşulları belirlenir. Süreç, tesisin ölçeğine ve alıcı ortama göre farklılık gösterebilir. Ayrıntılar için deşarj izni sayfamıza ve rehbere bakabilirsiniz.
Son güncelleme: 13 Ekim 2026