Sıfır atık yaklaşımı
Sıfır Atık Yönetmeliği; hammadde ve doğal kaynakların etkin yönetimi ile sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda, atık yönetimi süreçlerinde çevre ve insan sağlığının ve tüm kaynakların korunmasını hedefleyen sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasını düzenler.
Yönetmeliğin genel esasları şunlardır:
- Atık oluşumunun önlenmesi
- Önlenemiyorsa atıkların azaltılması
- Ürün ve malzemelerin yeniden kullanım olanaklarının değerlendirilmesi
- Atıkların türlerine göre ayrı biriktirilmesi, karıştırılmadan toplanması ve öncelikle geri dönüşüm ve geri kazanıma yönlendirilmesi
- Mümkün olmayanların çevreye zarar vermeden nihai bertarafı
Sıfır atık belgesi
Sıfır atık belgesi; sıfır atık yönetim sistemlerini kuran mahalli idareler ile EK-1 listede tanımlı yerlere ve gönüllülük esasıyla sıfır atık yönetim sistemini kuranlara verilir. Yerlerin kaydı, izlenmesi ve yönetilen atıkların izlenebilirliği için Bakanlıkça Sıfır Atık Bilgi Sistemi işletilir.
Belge seviyeleri temel, gümüş, altın ve platin olarak sıralanır. Bazı yerler (organize sanayi bölgeleri, AVM’ler, havalimanları, terminaller, limanlar, 50 oda üstü konaklama tesisleri, belirli belediyeler) temel seviyeden sonra on iki ay içinde üst seviye belge için başvurmakla yükümlüdür.
Çevre izniyle ilişkisi
Çevre izin ve lisans sürecinde İl Müdürlüğü uygunluk yazısı, Sıfır Atık Temel Seviye Belgesinin veya muafiyetinin bulunması şartına bağlıdır. Çevre izni için başvuracak işletmelerin bu belgeyi önceden hazır etmesi süreci hızlandırır.
Hizmetimiz
- İşletmenizin sıfır atık kapsamının belirlenmesi
- Atık envanteri ve atık yönetim planı
- Atık ayrı toplama sisteminin kurulması, çalışan eğitimi
- Sıfır Atık Bilgi Sistemi kaydı ve belge başvurusu
- Üst seviye belge için hazırlık
Yönetmelik hükümleri Resmî Gazete’de yayımlanan haliyle özetlenmiştir. Güncel metni mevzuat.gov.tr adresinden kontrol edebilirsiniz.
Bu hizmet kimler için gerekir, ne zaman gündeme gelir?
Sıfır atık belgesi çalışması genellikle iki farklı durumda gündeme gelir. Birincisi, belgeye bağlı bir yükümlülüğü olan kurumlardır: organize sanayi bölgeleri, alışveriş merkezleri, havalimanları, terminaller, limanlar, geniş konaklama tesisleri ve belirli belediyeler. Bu yapılarda temel seviyeden sonra üst seviyeye geçiş için de zaman sınırı bulunduğundan, işletme yönetimi bu süreci erkenden planlamak zorundadır.
İkincisi, gönüllü olarak sıfır atık yönetim sistemi kurmak isteyen tesislerdir. Bunlar genellikle kurumsal sürdürülebilirlik hedefi koyan, müşterilerinden ya da üst yönetimden çevresel performans talebi alan, ya da ihracat ve kurumsal itibar açısından belge sahibi olmanın avantaj sağladığı işletmelerdir.
- Çevre izni ya da işletme ruhsatı sürecine girecek tesisler
- Atık miktarı artan ve atık yönetim maliyeti yükselen üretim alanları
- Atık türlerinin karıştığı, ayrı toplama düzeninin olmadığı yerler
- Yeni bir tesis ya da hat açılışı öncesinde planlama yapan işletmeler
Çalışma sürecimiz adım adım
Süreç, işletmenin mevcut durumunu anlamakla başlar ve belge başvurusuyla tamamlanır. Her adım bir öncekinin çıktısına dayanır, bu nedenle ön çalışmanın özenle yapılması sonraki aşamaları kolaylaştırır.
- Saha ziyareti ve mevcut atık akışlarının yerinde incelenmesi
- Atık türlerinin ve kaynaklarının tespit edilip envanterinin çıkarılması
- Atıkların ayrı biriktirme ve toplama düzeninin tasarlanması
- Önleme ve azaltma fırsatlarının belirlenmesi, özellikle hammadde ve ambalaj kullanımında
- Geri kazanım ve yeniden kullanım seçeneklerinin değerlendirilmesi
- Çalışan eğitimi ve uygulama takviminin hazırlanması
- Sıfır Atık Bilgi Sistemi üzerinden kayıt ve belge başvurusunun yapılması
- Üst seviye belge hedefi varsa takip planının oluşturulması
Saha uygulamaları, gerektiğinde lisanslı iş ortaklarımızla yürütülür.
Başlamadan önce hazırlamanız gerekenler
Sürecin hızlı ilerlemesi, işletmenin ilk aşamada kayıt ve belge tedarik etmesine bağlıdır. Eksik bilgiyle başlanan çalışmalar sık sık yeniden yapılmak zorunda kalır.
- Tesisin faaliyet konusu ve üretim akışını gösteren bilgiler
- Son dönemde oluşan atıkların türü ve yaklaşık miktarına dair kayıtlar
- Mevcut atık toplama, taşıma ve bertaraf sözleşmeleri ile lisanslı firma belgeleri
- Varsa mevcut çevre izni, işletme ruhsatı ve ilgili yazışmalar
- Ambalaj, hammadde ve yardımcı malzeme tedarik bilgileri
- Yönetim tarafından atanmış sorumlu kişi ve iletişim bilgileri
- Tesis yerleşim planı ve atık toplama alanlarının konumu
Sık yapılan hatalar ve nasıl önlenir
Sıfır atık çalışmalarında en sık görülen sorunlar, atıkların baştan doğru ayrılmamasından kaynaklanır. Karışık toplanan atık sonradan ayrıştırılmak zorunda kalır ve geri kazanım oranı düşer.
- Atık ayrımının yalnızca konteyner düzeyinde yapılması, toplama noktasında uygulanmaması. Önlem olarak her üretim alanında net etiketli ve yeterli sayıda ayrı kap bulundurulmalıdır.
- Önleme adımının atlanıp doğrudan geri dönüşüme odaklanılması. Önce atığın oluşmasının azaltılması, ardından geri kazanım düşünülmelidir.
- Çalışanların eğitilmeden sisteme dahil edilmesi. Eğitim, saha kurulumuyla eş zamanlı ve tekrarlı yapılmalıdır.
- Sözleşmeli taşıyıcı ve tesislerin belgelerinin takip edilmemesi. Lisans geçerlilik tarihleri düzenli kontrol edilmelidir.
- Kayıt tutmanın sonraya bırakılması. Atık miktarları ve taşıma belgeleri gün gün izlenmezse belge başvurusunda eksiklik çıkar.
- Tehlikeli atıkların evsel atıkla birlikte toplanması. Bu tür atıklar ayrı ve güvenli biçimde depolanmalıdır.
Çıktılar ve sonraki adımlar
Danışmanlık sürecinin sonunda işletme, sistemini çalıştırabileceği ve belge başvurusunu yapabileceği bir paketle ayrılır. Bu paket, saha uygulamasının sürdürülebilmesi için gerekli belgeleri de içerir.
- Atık envanteri ve kaynak bazlı atık listesi
- Ayrı toplama düzeni, etiketleme ve yerleşim önerisi
- Önleme ve azaltma eylem planı
- Çalışan eğitimi içeriği ve uygulama kayıtları
- Sıfır Atık Bilgi Sistemi başvuru dosyası
- Üst seviye belge hedefi için takip ve iyileştirme planı
Bu çıktıların ardından, atıkların yönetimi için atık yönetim planı ve tesisin genel çevre yükümlülükleri için çevre izin ve lisans çalışmaları yürütülebilir.
Sık sorulan sorular
Sıfır atık belgesi kimler için zorunlu?
Sıfır Atık Yönetmeliğine göre sıfır atık yönetim sistemini kurmakla yükümlü EK-1 listesindeki yerler temel seviyede belge almak zorundadır. Diğer yerler talep etmeleri halinde temel seviyede belge için başvurabilir. İl belediyeleri, nüfusu elli binin üzerindeki ilçe belediyeleri, organize sanayi bölgeleri, alışveriş merkezleri, havalimanları, tren ve otobüs terminalleri, limanlar ile 50 oda ve üstü konaklama işletmeleri ise gümüş, altın veya platin belgeyi almakla yükümlüdür.
Çevre izni için sıfır atık belgesi gerekli mi?
Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliğine göre İl Müdürlüğü uygunluk yazısı, işletmenin Sıfır Atık Temel Seviye Belgesinin veya muafiyetinin bulunduğunun tespit edilmesiyle düzenlenir. Bu nedenle çevre izin sürecindeki işletmeler için bu belge kritiktir.
Belgeyi nereden alırım?
Sıfır atık yönetim sistemini uygulayacak yerler Bakanlıkça oluşturulan Sıfır Atık Bilgi Sistemine kaydedilir; belge bu sistem üzerinden verilir. Kayıt ve başvuruyu sizin adınıza yürütebiliriz.
Sıfır atık belgesi nedir ve kimler alabilir?
Sıfır atık belgesi, sıfır atık yönetim sistemini kuran mahalli idareler ile belirlenen yerlere ve gönüllü olarak bu sistemi uygulayan kurumlara verilir. Belge, atık oluşumunun önlenmesi, azaltılması, yeniden kullanımı ve atıkların ayrı toplanarak geri kazanıma yönlendirilmesi ilkelerine dayanır. Yalnızca büyük kuruluşlara özgü değildir; uygun bir yönetim sistemi kurabilen farklı ölçekteki işletmeler için de söz konusudur. Başvuru, Sıfır Atık Bilgi Sistemi üzerinden yapılır ve sürecin doğru yürütülmesi için sahada kurulan düzenin belgelenmesi gerekir.
Temel, gümüş, altın ve platin seviyeleri arasındaki fark nedir?
Belge seviyeleri, işletmenin sıfır atık uygulamasındaki olgunluk düzeyini gösterir. Temel seviye, sistemin kurulduğunu ve ayrı toplamanın başladığını ifade eder. Üst seviyelerde ise önleme, azaltma ve geri kazanım performansının daha kapsamlı ve sürekli olarak izlenmesi beklenir. Bazı kurumlar için temel seviyeden sonra belirli bir süre içinde üst seviyeye geçiş yükümlülüğü bulunur. Bu nedenle hangi seviyenin hedeflendiği, başlangıçta planlanmalıdır ve saha uygulamasının ilerleyen dönemde nasıl büyüyeceği önceden düşünülmelidir.
Sıfır atık belgesi çevre izni sürecini nasıl etkiler?
Çevre izni ve lisans sürecinde, ilgili birimin uygunluk değerlendirmesi yapılırken sıfır atık temel seviye belgesinin ya da muafiyetin bulunması aranabilir. Bu nedenle çevre izni için başvuru yapacak işletmelerin belgeyi önceden hazır etmesi süreci önemli ölçüde hızlandırır. Ayrıca atık envanteri ve ayrı toplama düzeni, izin başvurusunda istenen atık yönetimi bilgilerinin de temelini oluşturur. Bu iki sürecin birlikte planlanması, belgelerin tekrar hazırlanmasını önler ve işletmenin zaman kaybetmesini engeller.
Kaynaklar
Son güncelleme: 13 Ekim 2026