Atıksu ve atık profili
- Kan, yağ, işkembe içeriği ve yıkama suları yüksek organik yük ve yağ-gres oluşturur.
- Kan ve protein nedeniyle azot (amonyum) yükü yüksektir.
- Kokunun yönetimi ve kapalı ünite tasarımı önemlidir.
- Hayvansal yan ürünler ve atıklar ayrı mevzuata tabidir.
Mevzuat
Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, mezbahalar ve entegre et tesisleri için alıcı ortama deşarjda ayrı sektör tablosu içerir; geçerli parametreler ve sınır değerleri bu tabloya ve deşarj noktasına (alıcı ortam, kanalizasyon veya OSB altyapısı) göre belirlenir.
Mevzuat hükümleri Resmî Gazete’de yayımlanan ve sonradan değişen haliyle özetlenmiştir; güncel metni mevzuat.gov.tr adresinden kontrol edebilirsiniz.
Uygun çözümler
- Kan ve katı ayırma, yağ tutucu, dengeleme ve DAF
- Biyolojik arıtma ve azot ve fosfor giderimi
- MBR ile yüksek kaliteli çıkış
- anaerobik arıtma ve biyogaz
Doğru çözüm, atıksuyun debisi ve karakterizasyonuna göre belirlenir; gerekirse laboratuvar ve pilot ölçekli deneme yapılır.
Deneyimimiz
E. Özgenç, O. Sözüdoğru ve O.T. Komesli: “Flux-Driven Ammonium Nitrogen Dynamics and Nutrient Removal Efficiency in Submerged MBR Systems Treating Diluted Neck Blood”, Environmental Quality Management, 2026. Ayrıca seyreltik mezbaha boyun kanının MBR ile arıtımı üzerine yüksek lisans tezi (2019) Komesli danışmanlığında tamamlanmıştır.
Kaynak: Prof. Dr. Okan Tarık Komesli AVESİS profili, kamuya açık proje ve yayın kayıtları.
Mezbaha ve et tesislerinde atıksu ve atık nereden çıkar?
Mezbaha ve et tesislerinde atıksu ve atık, hayvanın kesim öncesi bekletilmesinden son ürünün paketlenmesine kadar birçok adımda oluşur. Aşağıdaki tablo, başlıca akımları ve arıtma açısından önemlerini özetler.
| Üretim/kullanım adımı | Oluşan akım | Arıtma açısından önemi |
|---|---|---|
| Kesim ve kan toplama | Boyun kanı, kan yıkama suyu | Yüksek organik yük ve protein nedeniyle azot yükü oluşturur, dikkatli ayrılması gerekir |
| İşkembe ve bağırsak işleme | İçerik, yıkama suyu | Katı yoğunluğu yüksek, koku ve organik yük kaynağıdır |
| Karkas yıkama ve soğutma | Yıkama suyu, yağlı sular | Yağ-gres ve askıda katı oluşturur, dalgalı debi görülebilir |
| Temizlik ve dezenfeksiyon | Kimyasallı temizlik suları | Derişim ve pH dalgalanması yaratır, biyolojik prosesi etkileyebilir |
| Atık bekleme ve depolama | Sızıntı suyu, koku | Kapalı ünite tasarımı gerektirir, koku yönetimiyle birlikte ele alınmalıdır |
- Kesim saatleri ve kampanya dönemleri nedeniyle akımların zamanla büyük farklılık göstermesi beklenir.
- Hayvansal yan ürünler ve katı atıklar, atıksu hatlarından ayrı izlenmelidir.
Kaynakta azaltma ve ön arıtma: önce ne yapılmalı?
Arıtma tesisine ulaşan yükü azaltmak, en az maliyetli ve en etkili adımdır. Önce kaynakta ayrım yapılmalıdır: kan, işkembe içeriği ve yağlı akımlar, genel drenaj hattına karışmadan ayrı toplanmalıdır. Kuru temizlik ve katı atıkların hatta girmeden alınması, hem askıda katı yükünü hem de koku riskini belirgin biçimde düşürür.
- Kan toplama sistemleri kapalı tutulmalı, sızıntı ve taşmaların önüne geçilmelidir.
- Yağ tutucu ve kaba ızgara gibi ön ünitelerin bakımı düzenli yapılmalıdır.
- Temizlik kimyasallarının dozajı kontrol altında tutulmalı, gereksiz su kullanımı azaltılmalıdır.
- Dengeleme havuzu ile debi ve yük dalgalanması yumuşatılmalıdır.
- Kan ve katı ayırma ile DAF gibi fiziksel-kimyasal ön adımlar, biyolojik prosesin yükünü hafifletir.
Bu adımların etkisi, atıksuyun karakterizasyonu yapılmadan kesin öngörülemez; bu nedenle önce akım bazlı ölçüm ve gözlem gerekir.
Mezbaha ve et tesisleri için arıtma tesisi tasarlarken nelere dikkat edilir?
Bu sektörde tasarım, ortalama değerlerden çok uç durumlara göre yapılmalıdır. Debi ve yük dalgalanması, kesim kampanyası dönemleri ve ani şok yükler, biyolojik prosesin kararlılığını doğrudan etkiler.
- Dengeleme ve şok yük yönetimi: Ani yük artışlarını sönümleyecek yeterli hacim ve karıştırma planlanmalıdır.
- Azot ve fosfor dengesi: Protein kaynaklı yüksek amonyum yükü, nitrifikasyon kapasitesinin baştan hesaplanmasını gerektirir.
- Yağ ve askıda katı yönetimi: Yağ-gres birikimi membran ve biyolojik üniteleri tıkayabilir.
- Çamur yönetimi: Biyolojik çamur miktarı ve susuzlaştırma ihtiyacı, işletme maliyetini ve tesis alanını belirler.
- Koku kontrolü: Kapalı üniteler ve havalandırma gazlarının yönetimi tasarımın ayrılmaz parçasıdır.
- İşletme kolaylığı: Otomasyon ve yedek ekipman, vardiyalı çalışan tesislerde sürekliliği korur.
Tasarım öncesinde pilot ölçekli deneme yapılması, varsayımların gerçek atıksuyla sınanması açısından önemlidir.
Bu sektörde sık yapılan hatalar
Mezbaha ve et tesislerinde arıtma projelerinde tekrarlanan bazı hatalar, hem yatırım hem işletme aşamasında sorunlara yol açar.
- Atıksu karakterizasyonunun yetersiz yapılması, sadece tek bir ölçüme dayanılarak tasarım yapılması.
- Kan ve katı akımların genel drenaja karıştırılması, böylece ön arıtmanın işlevsiz kalması.
- Yağ tutucu ve ızgara gibi ön ünitelerin düzensiz bakımı.
- Azot yükünün hafife alınması ve nitrifikasyon kapasitesinin yetersiz kurulması.
- Kampanya dönemindeki yük artışının hesaba katılmaması.
- Koku yönetiminin proje sonrasına bırakılması.
- İşletme personelinin eğitimsiz bırakılması ve laboratuvar takibinin aksatılması.
Bu hataların çoğu, tasarım sürecinde küçük bir ek özen ile önlenebilir.
Tesis kurmadan veya büyütmeden önce hangi izin ve belgelere bakılır?
Mezbaha ve et tesisi kurulmadan veya kapasitesi artırılmadan önce, faaliyetin ölçeğine ve konumuna göre çevresel izin ve belge süreçleri işletilir. Genel çerçevede şunlar değerlendirilir:
- Faaliyetin ölçeği ve türüne göre çevre izin ve lisans süreci; Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği ilgili şartları.
- Atıksu deşarj koşulları; Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ilgili şartları ve deşarj noktasına (alıcı ortam, kanalizasyon veya OSB altyapısı) göre belirlenen gereklilikler.
- Faaliyetin ölçeğine bağlı olarak Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında süreçler.
- Atık yönetimi ve sıfır atık yükümlülükleri; Atık Yönetimi Yönetmeliği ve Sıfır Atık Yönetmeliği şartları.
Ayrıntılı çerçeve için çevre izin belgesi nasıl alınır ve deşarj izni nasıl alınır rehberlerine bakılabilir. ÇED süreçleri ise ÇED yeterlik belgeli çözüm ortağımızla yürütülür.
Hizmetlerimiz
- Çevre yönetimi hizmeti: aylık rapor, iç tetkik, eğitim ve izin takibi
- Çevre izin ve lisans ve deşarj izni
- Endüstriyel atıksu arıtma: karakterizasyon, tasarım, kurulum, işletme
- Atık yönetimi: lisans gerektiren işlerde lisanslı çözüm ortaklarımızla
Sık sorulan sorular
Mezbaha atıksuyunda en büyük sorun nedir?
Yüksek organik yük, yağ-gres ve özellikle kan kaynaklı amonyum azotudur. Bu nedenle ön arıtma ve biyolojik arıtmada azot giderimi birlikte tasarlanır.
Mezbaha ve Et Tesisleri Atıksuyu Nasıl Arıtılır?
Bu sektörde tipik arıtma zinciri; kaba ayırma ve yağ tutma, dengeleme, fiziksel-kimyasal ön arıtma (kan ve katı ayırma, DAF), ardından biyolojik arıtma ve son olarak gerekirse ileri arıtma ile kurgulanır. Biyolojik kademede azot ve fosfor giderimi, protein kaynaklı amonyum yükü nedeniyle sıklıkla gerekli olur. Yüksek kaliteli çıkış ya da geri kazanım hedeflenen durumlarda membran tabanlı sistemler devreye girer; bunun için MBR ve anaerobik arıtma ve biyogaz seçenekleri değerlendirilebilir.
Mezbaha atıksuyu deşarj izni için hangi parametreler önemlidir?
Mezbaha ve et tesisi atıksularında deşarj değerlendirmesinde genellikle organik yük, askıda katı madde, yağ-gres, azot ve pH gibi parametreler öne çıkar. Hangi parametrelerin ve hangi sınır değerlerin geçerli olacağı, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği'ndeki sektör tablosuna ve deşarj noktasına göre belirlenir. Bu nedenle deşarj öncesinde atıksuyun karakterizasyonu yapılması ve güncel mevzuatın kontrol edilmesi önerilir. Ayrıntı için deşarj izni nasıl alınır rehberine bakılabilir.
Et tesisi atıksuyu hangi arıtma yöntemleriyle arıtılır?
Et tesisi atıksuyunda tipik yaklaşım, önce yağ ve katı ayırma, ardından dengeleme ve biyolojik arıtmadır. Protein kaynaklı yüksek amonyum yükü olduğunda nitrifikasyon-denitrifikasyon gibi azot giderimi gerekebilir. Çıkış kalitesi veya yeniden kullanım hedefi varsa membran filtrasyon veya MBR gibi ileri adımlar eklenir. Hangi kombinasyonun uygun olduğu, atıksuyun debisine ve karakterine göre belirlenir; gerekirse pilot ölçekli deneme yapılabilir.
Son güncelleme: 13 Ekim 2026