Atıksu ve atık profili
- Jeotermal akışkanda bor, arsenik gibi bileşenler bulunabilir.
- Güneş enerji santrallerinde panel temizleme suyu ve atık yönetimi gündeme gelir.
- Finansman şartı olarak çevresel ve sosyal yönetim planı ve paydaş katılımı istenir.
- Arazi kullanımı, biyoçeşitlilik ve topluluk etkileri değerlendirilir.
Mevzuat
Atıksu deşarjı için Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve ilgili çevre izin mevzuatı; deşarj noktası kanalizasyon veya OSB altyapısı ise ilgili idarenin şartları geçerlidir.
Mevzuat hükümleri Resmî Gazete’de yayımlanan ve sonradan değişen haliyle özetlenmiştir; güncel metni mevzuat.gov.tr adresinden kontrol edebilirsiniz.
Uygun çözümler
- Çevresel ve sosyal yönetim planı ve paydaş katılımı
- elektrokoagülasyon ile bor giderimi
- Çevre izni
- ÇED sürecinin yönetimi
Doğru çözüm, atıksuyun debisi ve karakterizasyonuna göre belirlenir; gerekirse laboratuvar ve pilot ölçekli deneme yapılır.
Deneyimimiz
Kurucumuzun yayınlarında sürekli elektrokoagülasyon ile bor giderimi (Desalination and Water Treatment, 2018) vardır. Kurucumuz, enerji sektöründeki şirketler için çevresel ve sosyal yönetim planı hazırlama çalışmalarında görev almıştır (AVESİS).
Kaynak: Prof. Dr. Okan Tarık Komesli AVESİS profili, kamuya açık proje ve yayın kayıtları.
Enerji tesislerinde atıksu ve atık nereden çıkar?
Enerji tesislerinde atıksu ve atık, jeotermal, güneş ve yenilenebilir santrallerin farklı proseslerinden çıkar. Jeotermal sahalarda derin kuyulardan gelen akışkan, bor ve arsenik gibi bileşenler taşıyabildiği için en kritik akımlardan biridir. Güneş santrallerinde ise panel temizleme suyu ve bakım sırasında oluşan katı atıklar öne çıkar.
| Üretim/kullanım adımı | Oluşan akım | Arıtma açısından önemi |
|---|---|---|
| Jeotermal kuyu ve ayırıcı işletimi | Mineralli, sıcak akışkan ve yoğuşma suyu | Yüksek; bor ve arsenik içeriği nedeniyle özel giderim gerektirebilir |
| Soğutma ve eşanjör temizliği | Kimyasal içerikli yıkama suyu | Orta; pH ve kimyasal kalıntılara dikkat edilmeli |
| Güneş paneli yıkama | Toz ve deterjan içeren yıkama suyu | Düşük-orta; debi mevsimsel olarak dalgalanır |
| Bakım ve revizyon | Yağlı atık, kullanılmış filtre ve ambalaj | Yüksek; tehlikeli atık sınıfında değerlendirilmeli |
| Sahada personel ve yardımcı binalar | Evsel nitelikli atıksu | Düşük; ayrı toplanıp uygun şekilde yönetilmeli |
Kaynakta azaltma ve ön arıtma: önce ne yapılmalı?
Arıtma tesisine yüklenen kirlilik ne kadar düşük olursa çözüm o kadar sade ve ekonomik olur. Bu yüzden önce kaynağa bakılır.
- Jeotermal akışkanın yönetiminde sızıntı ve taşma önlenmeli, kapalı devre çalışma hedeflenmelidir.
- Panel yıkamada su tüketimi azaltılmalı, deterjan seçimi düşük köpüren ve biyolojik olarak parçalanabilir ürünlere yönelmelidir.
- Yağlı ve kimyasal içerikli atıklar karışmadan ayrı kaplarda toplanmalıdır; karışım, arıtmayı hem zorlaştırır hem de maliyeti artırır.
- Akım bazında ayrım yapılmalı: yağmur suyu, evsel atıksu ve proses atıksuyu birbirine karıştırılmamalıdır.
- Ön arıtma olarak nötrleştirme, çökeltme veya yağ-gres ayırıcı gibi basit üniteler, ana arıtmadan önce kirlilik yükünü kırar.
Debi ve karakter ölçümleri yapılmadan ön arıtma kararı verilmemelidir; ilk adım genellikle atıksu karakterizasyonu çalışmasıdır.
Enerji tesisleri için arıtma tesisi tasarlarken nelere dikkat edilir?
Enerji tesislerinde atıksu akımı sabit değildir; bu nedenle tasarımın en büyük zorluğu dalgalanmayı karşılayabilmektir.
- Debi ve yük dalgalanması: Panel yıkama gibi faaliyetler mevsimsel olduğu için tesis, yoğun dönemde ve sessiz dönemde farklı yüklerle çalışabilmelidir. Eşitleme havuzu bu farkı yumuşatır.
- Şok yükler: Bakım dönemlerinde ani kimyasal yükler gelebilir. Ön kontrol havuzu ve alarm sistemi, biyolojik üniteleri korur.
- Mevsimsellik ve kampanya dönemleri: Yoğun işletme dönemlerinde tesisin hızlı devreye alınabilmesi, sezon dışında ise düşük yükte stabil kalabilmesi istenir.
- Çamur yönetimi: Kimyasal çöktürme ve biyolojik proseslerden oluşan çamurun susuzlaştırılması ve bertarafı, işletme maliyetinin büyük kısmını belirler.
- İşletme kolaylığı: Sahada sürekli uzman bulunmayacağı için otomasyon, uzaktan izleme ve basit bakım gerektiren ekipman tercih edilmelidir.
- Modüler yapı: Kapasitenin zamanla artabilmesi için modüler tasarım, ilk yatırımı düşük tutar.
Bu sektörde sık yapılan hatalar
Enerji tesislerinde atıksu yönetiminde tekrar eden hatalar, hem çevresel riski hem de işletme maliyetini artırır.
- Jeotermal akışkanın kalitesi ölçülmeden doğrudan deşarj planlamak; bor ve arsenik gibi bileşenlerin etkisi göz ardı edilir.
- Atıksuyu tek bir ortalama değerle tasarlamak; gerçek dalgalanma ve şok yükler hesaba katılmaz.
- Tehlikeli ve tehlikesiz atıkların aynı konteynerde toplanması; bu durum bertarafı zorlaştırır ve yasal sorun yaratır.
- Panel yıkama suyunun kontrolsüz bırakılması; toprak ve yeraltı suyu riskleri gözden kaçar.
- Çamur yönetimini tasarımın sonuna bırakmak; susuzlaştırma ve bertaraf planı yokken tesis işletilemez hale gelir.
- İşletme personelinin eğitimi ve düzenli laboratuvar izleme programının olmaması; arıtma verimi sessizce düşer.
- Pilot ölçek denemesi yapılmadan tam ölçekli sistem seçmek; teknoloji uyumsuzluğu geç fark edilir.
Hizmetlerimiz
- Çevre yönetimi hizmeti: aylık rapor, iç tetkik, eğitim ve izin takibi
- Çevre izin ve lisans ve deşarj izni
- Endüstriyel atıksu arıtma: karakterizasyon, tasarım, kurulum, işletme
- Atık yönetimi: lisans gerektiren işlerde lisanslı çözüm ortaklarımızla
Sık sorulan sorular
Jeotermal atıksuda bor nasıl giderilir?
Bor; bora seçici iyon değişim reçineleri, ters ozmoz (genellikle pH ayarıyla) ve elektrokoagülasyon gibi yöntemlerle giderilebilir; seçim bor derişimine ve diğer bileşenlere bağlıdır. Laboratuvar denemesiyle yöntemi belirleriz.
Jeotermal enerji tesisinin atıksuyu nasıl arıtılır?
Jeotermal atıksu, bor ve arsenik gibi bileşenler nedeniyle özel bir arıtma yaklaşımı gerektirir. Genellikle önce akışkanın karakteri belirlenir, ardından askıda katı ve kabuk yapıcı bileşenler için ön arıtma, bor için ise bora seçici reçine, ters ozmoz veya elektrokoagülasyon gibi yöntemler değerlendirilir. Son aşamada ileri filtrasyon veya membran sistemleri ile deşarj kalitesine inilebilir. Doğru zincir, debi ve kimyasal içeriğe göre laboratuvar verisiyle belirlenmelidir. Pilot ölçekli denemeler bu kararı güvenilir hale getirir.
Enerji tesisi için deşarj izni nasıl alınır?
Deşarj izni, atıksuyun nereye verileceğine bağlı olarak farklı idarelerden alınır. Deşarj kanalizasyona yapılıyorsa ilgili idarenin şartları, doğrudan alıcı ortama yapılıyorsa çevre izin mevzuatı geçerlidir. Başvuruda atıksu karakterizasyonu, debi bilgisi ve arıtma tesisinin teknik tanımı istenir. Sürecin ayrıntıları için deşarj izni rehberine bakabilirsiniz.
Son güncelleme: 13 Ekim 2026