Atıksu ve atık profili
- Atıksu yağ, protein ve yüksek azot içerir.
- Koku kaynakları yoğundur.
- Isıl işlem emisyonları çevre izninde ele alınır.
- Hayvansal yan ürünler ayrı mevzuata tabidir.
Mevzuat
Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ekinde balık ve kemik unu üretimi ile hayvan kesimi yan ürünlerini işleme tesisleri için ayrı alıcı ortama deşarj tablosu tanımlıdır; geçerli parametreler ve sınır değerleri bu tabloya ve deşarj noktasına göre belirlenir.
Mevzuat hükümleri Resmî Gazete’de yayımlanan ve sonradan değişen haliyle özetlenmiştir; güncel metni mevzuat.gov.tr adresinden kontrol edebilirsiniz.
Uygun çözümler
- Yağ ayırma, DAF
- anaerobik arıtma ve biyogaz ve azot ve fosfor giderimi
- koku yönetimi
- hava kirliliği kontrol sistemleri
Doğru çözüm, atıksuyun debisi ve karakterizasyonuna göre belirlenir; gerekirse laboratuvar ve pilot ölçekli deneme yapılır.
Balık unu, kemik unu ve hayvansal yan ürün işleme tesislerinde atıksu ve atık nereden çıkar?
Bu tesislerde atıksu ve atık, hammaddenin kabulünden ürünün paketlenmesine kadar uzanan her aşamada oluşur. Atıksuyun karakteri büyük ölçüde hangi adımın hangi akımı ürettiğine bağlıdır. Aşağıdaki tablo, başlıca akımları ve arıtma açısından önemlerini özetler.
| Üretim/kullanım adımı | Oluşan akım | Arıtma açısından önemi |
|---|---|---|
| Hammadde kabulü ve yıkama | Kan, et ve kemik kırıntılı yıkama suyu | Askıda katı ve organik yük yüksektir; ilk ayırma adımı belirleyicidir |
| Pişirme ve presleme | Pres suyu (stick water) | Yağ, protein ve çözünmüş organik madde bakımından en kirli akımlardan biridir |
| Santrifüj ve yağ ayırma | Yağlı faz ve sızıntı suyu | Yağ içeriği yüksek olduğundan yüzey yağı ve tıkanma riski oluşturur |
| Kurutma ve öğütme | Buhar yoğuşma suyu ve toz | Yoğuşma suyu organik yük taşır; tozlu havalar koku ve emisyon konusudur |
| Temizlik ve yıkama (CIP) | Alkali ve asidik temizlik çözeltileri | Dalgalı pH ve kimyasal yük getirir; ayrı toplanması arıtmayı kolaylaştırır |
| Depolama ve atık alanları | Sızıntı suyu ve yüzey akışı | Kesintili ama yoğun kirlilik taşıyabilir; kapalı sistemle sınırlanmalıdır |
- Pres suyu ve yağlı akımlar, tesisin en kritik atıksu kaynağıdır.
- Kurutma ve öğütme birimleri, hem atıksu hem hava emisyonu tarafında değerlendirilmelidir.
- Atıkların bir kısmı hayvansal yan ürün olarak ayrı mevzuata tabidir ve taşıma ile bertaraf süreçleri ayrıca yönetilmelidir.
Kaynakta azaltma ve ön arıtma: önce ne yapılmalı?
Arıtma tesisine ulaşan yükü azaltmak, hem işletme maliyetini hem de koku ve dalgalanma sorunlarını ciddi biçimde hafifletir. Bu nedenle ilk adım, kaynağa yakın noktalarda akımları ayırmak ve kirliliği ayrı ayrı kontrol etmektir.
- Yağlı ve protein yüklü akımlar ile yıkama suları ayrı hatlarda toplanmalıdır; karıştığında yağın ayrılması güçleşir ve yük dalgalanması arıtmayı zorlaştırır.
- Kuru atıkların (kemik kırıntısı, döküntü) suya karışmadan toplanması, ön arıtmadaki askıda katı yükünü belirgin biçimde azaltır.
- Yağ ayırma ve dengeleme havuzu, pres suyunun bileşimini ve debisini düzleştirmek için en yaygın ilk önlemdir.
- Temizlik suyu kullanımında hortum ve nozul kontrolü, gereksiz su tüketimini ve hacimsel yükü düşürür.
- Atıksu kanallarının kapalı ve eğimli tasarlanması, çökelmeyi ve kokulu bekleme sürelerini önler.
- Ön arıtma ünitelerinin düzenli temizliği, yağ birikimi ve tıkanma nedeniyle oluşan ani kirlilik artışlarını engeller.
Kaynakta azaltma uygulanmadan yapılan büyük ölçekli arıtma yatırımları, çoğu zaman beklenen verimi sağlamakta zorlanır.
Balık unu, kemik unu ve hayvansal yan ürün işleme tesisleri için arıtma tesisi tasarlarken nelere dikkat edilir?
Bu sektörde atıksu yükü tek tip değildir; üretim kampanyalarına, hammadde mevsimselliğine ve günlük vardiya düzenine göre keskin biçimde değişir. Tasarım, bu dalgalanmayı karşılayacak esneklikte kurgulanmalıdır.
- Debi ve yük dalgalanması: Ortalama değerler yerine en yüksek kampanya dönemi esas alınmalı, dengeleme havuzu bu tepe yükleri karşılayacak kapasitede düşünülmelidir.
- Mevsimsellik: Hammadde bolluğu dönemlerinde yük artar; kapasite planlamasında yalnızca sakin dönem değerleri kullanılmamalıdır.
- Şok yük: Pres suyu veya temizlik çözeltisinin ani boşalması biyolojik prosesi bozabilir; ayırma ve dengeleme ünitelerinin buna göre tasarlanması gerekir.
- Yüksek yağ ve protein yükü: Yağ ayırma, gerekirse anaerobik ön kademe ve ardından biyolojik azot giderimi (nitrifikasyon-denitrifikasyon) birlikte değerlendirilmelidir.
- Çamur yönetimi: Biyolojik ve kimyasal çamurların miktarı ve susuzlaştırılabilirliği baştan planlanmalı, bertaraf yolu netleşmelidir.
- İşletme kolaylığı: Operatörün izleyebileceği, basit bakım gerektiren ve yedek parça bulunabilirliği yüksek ekipmanlar tercih edilmelidir.
- Koku kontrolü: Dengeleme ve çamur birimleri kapalı tasarlanmalı, emilen hava uygun biçimde işlenmelidir.
Tasarımın dayanağı, sahadan alınan karakterizasyon verileri ve gerektiğinde yapılan pilot denemelerdir.
Bu sektörde sık yapılan hatalar
Sektörde tekrar eden birkaç hata, hem arıtma verimini hem de işletme sürekliliğini doğrudan etkiler. Bunların çoğu, tasarım aşamasında yapılan varsayımlardan ya da işletme disiplininin zayıflığından kaynaklanır.
- Atıksuyun gerçek karakterizasyonu yapılmadan, genel bir ön kabulle tasarım yapılması.
- Yağ ve protein yükünün hafife alınması; yağ ayırma ünitesinin yetersiz kalması.
- Akımların ayrılmadan tek hatta toplanması, bu nedenle hem yükün hem de kokunun artması.
- Dengeleme havuzunun kapasitesinin küçük tutulması, kampanya dönemlerinde taşmaların yaşanması.
- Kokunun yalnızca arıtma çıkışında ele alınması; kaynağında ve kapalı birimlerde önlem alınmaması.
- Çamur miktarının ve bertaraf maliyetinin proje aşamasında hesaplanmaması.
- Ön arıtma ünitelerinin düzenli bakımının ihmal edilmesi, yağ birikimi ve tıkanmalar.
- Mevzuat ve deşarj noktasının projelendirme sırasında netleştirilmemesi, sonradan ek yatırım gerektirmesi.
Bu hataların büyük kısmı, saha verisine dayanan ve işletme ekibiyle baştan birlikte düşünülen bir proje yaklaşımıyla önlenebilir.
Tesis kurmadan veya büyütmeden önce hangi izin ve belgelere bakılır?
Yeni bir tesis kurulmadan ya da mevcut tesis büyütülmeden önce izin süreci, projenin ölçeği ve etkileri doğrultusunda belirlenir. Genel çerçeve, tesisin çevreye verebileceği etkilerin değerlendirilmesi ve deşarj koşullarının netleştirilmesi üzerine kuruludur.
- İlgili yönetmelik şartları kapsamında çevre izni ve lisans başvurusu, tesisin faaliyet türüne ve ölçeğine göre gerekebilir.
- Proje ölçeği ve olası çevresel etkiler, çevresel etki değerlendirmesi sürecinin gerekli olup olmadığını belirler; bu sürecin kapsamı proje özelliklerine göre değişir.
- Atıksuyun alıcı ortama verilmesi için deşarj izni gerekir; parametreler ve sınır değerleri deşarj noktasına ve alıcı ortama göre belirlenir.
- Atık yönetimi planı, atıkların kaynağından bertarafına kadar izlenmesini ve ilgili belgelerin düzenlenmesini kapsar.
- Büyütme projelerinde mevcut izinlerin güncellenmesi gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Ayrıntılı bilgi ve başvuru adımları için ilgili rehber sayfalarına göz atabilirsiniz: ÇED raporu nedir?, çevre izin belgesi nasıl alınır? ve deşarj izni nasıl alınır?.
ÇED ve benzeri etüt süreçlerinde yeterlik belgeli çözüm ortağımızla birlikte çalışıyoruz.
Hizmetlerimiz
- Çevre yönetimi hizmeti: aylık rapor, iç tetkik, eğitim ve izin takibi
- Çevre izin ve lisans ve deşarj izni
- Endüstriyel atıksu arıtma: karakterizasyon, tasarım, kurulum, işletme
- Atık yönetimi: lisans gerektiren işlerde lisanslı çözüm ortaklarımızla
Sık sorulan sorular
Koku şikâyetlerini nasıl önleriz?
Kapalı sistem, kaynakta önlem ve koku arıtma (biyofiltre, yıkayıcı) birlikte uygulanır.
Balık unu tesisinin atıksuyu nasıl arıtılır?
Balık unu tesislerinde atıksu, yağ ve protein açısından yüksek bir organik yük taşır. Arıtma genellikle önce yağ ayırma ve dengeleme ile başlar, ardından biyolojik kademeye geçilir. Biyolojik azot giderimi çoğu zaman gerekli olur ve yüksek yükler için anaerobik bir ön kademe değerlendirilebilir. Son adımda çökeltme veya filtrasyon ile çıkış kalitesi sağlanır. Doğru konfigürasyon, sahadan alınan karakterizasyon verileri ve gerekirse pilot denemelerle belirlenir. Bu nedenle tek bir hazır çözüm yerine, tesise özgü bir proses tasarımı yapmak en sağlıklı yaklaşımdır.
Tesis için deşarj izni nasıl alınır?
Arıtılmış atıksuyun alıcı ortama verilebilmesi için deşarj izni gerekir. Başvuru, tesisin atıksu miktarını, karakterini ve deşarj noktasını açıkça tanımlayan bir dosya ile yapılır. İzin koşulları, deşarj noktasına ve alıcı ortamın özelliklerine göre belirlenen parametreleri ve sınır değerleri içerir. Bu nedenle başvuruya başlamadan önce atıksuyun karakterizasyonu tamamlanmalı ve arıtma tesisinin çıkış kalitesi projelendirme aşamasında hedeflenmelidir. Süreç, tesisin ölçeğine göre farklılık gösterebilir ve ilgili kurum yazışmalarını gerektirir. Ayrıntılar için deşarj izni rehber sayfamıza bakabilirsiniz.
Paket arıtma sistemi veya MBR bu tesis için uygun mu?
Paket arıtma ve MBR, sınırlı alan ve yüksek çıkış kalitesi gereken durumlarda değerlendirilebilir. Membran biyoreaktörler askıda katıyı ayırma açısından güçlü performans sunar; ancak yağ ve protein yükü yüksek akımlarda membran tıkanmasına karşı ön arıtmanın iyi tasarlanması gerekir. Paket sistemler kapasite dalgalanmalarına ve kampanya dönemlerine karşı sınırlı tampon sağlayabilir. Bu yüzden uygunluk, debi, yük dalgalanması, alan durumu ve işletme kapasitesi birlikte değerlendirildikten sonra karar verilmelidir. Kesin bir uygunluk kararı için tesisin verileriyle yapılan ön değerlendirme gerekir.
Son güncelleme: 13 Ekim 2026