Su Ayak İzi Nasıl Hesaplanır? Bireysel ve Kurumsal Yöntem

Temel mantık

Su ayak izi hesabı, üç bileşenin ayrı ayrı bulunup toplanmasına dayanır:

Yeşil su: Bitkilerin kullandığı yağmur suyu (çoğunlukla tarım ürünlerinde)
Mavi su: Yeraltı ve yüzey sularından çekilip kaynağına geri dönmeyen su
Gri su: Oluşan kirliliği alıcı ortamın kalite sınırına kadar seyreltmek için gereken su

Su Ayak İzi Ağı’nın yöntemi dört aşamadan oluşur: amaç ve kapsamın belirlenmesi, su ayak izinin hesaplanması, sürdürülebilirlik değerlendirmesi ve azaltım stratejisinin oluşturulması. Bu rehber hesaplama aşamasına odaklanır. Kavramların ayrıntısı için su ayak izi nedir? rehberine bakabilirsiniz.

Bireysel su ayak izi nasıl hesaplanır?

Bireysel su ayak izi iki kısımdan oluşur:

Doğrudan su: Su faturanızdaki aylık tüketim (m³) × 12 ÷ hanedeki kişi sayısı
Dolaylı su: Her gıdanın yıllık tüketim miktarı × o gıdanın kilogram başına su ayak izi

Örneğin haftada 0,5 kg sığır eti tüketen biri için: 0,5 kg × 52 hafta × 15.415 litre/kg ≈ 400.800 litre, yani yaklaşık 400 m³/yıl. Aynı kişinin evde kullandığı su (4 kişilik hanede ayda 12 m³) kişi başına yılda 36 m³’tür. Bu örnek, gıdaya gömülü suyun doğrudan kullanılan sudan ne kadar büyük olabileceğini gösterir.

Kendi hesabınızı su ayak izi hesaplama aracıyla yapabilirsiniz.

İşletmeler için su ayak izi hesabı

Kurumsal hesapta önce sınırlar belirlenir: hangi tesisler, hangi yıl ve tedarik zincirinin hangi kısmı dahil edilecek? Ardından üç kalem hesaplanır.

1. Operasyonel mavi su

Tesisin çektiği sudan, aynı havzaya geri verdiği su çıkarılır. Aradaki fark; soğutma kulelerinde ve kurutmada buharlaşan, ürüne giren ya da kaybolan sudur.

Mavi su = Çekilen su (şebeke + kuyu + yüzey suyu) - Aynı havzaya geri verilen su

Atıksu denize veya başka bir havzaya deşarj ediliyorsa, bu su kaynağına dönmediği için mavi su ayak izine dahil edilir.

2. Operasyonel gri su

Her kirletici (KOİ, toplam fosfor, amonyum azotu vb.) için ayrı hesaplanır:

Gri su = Deşarj debisi × Çıkış derişimi ÷ (Alıcı ortam sınırı - Doğal derişim)

Alıcı ortam sınırı olarak Türkiye’de Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği’ndeki kıtaiçi su kalite sınıfı değerleri kullanılabilir. II. sınıf için bu değerler KOİ’de 50 mg/L, toplam fosforda 0,16 mg/L, amonyum azotunda 1 mg/L, nitrat azotunda 10 mg/L’dir. Kirleticiler içinde en büyük sonucu veren değer, işletmenin gri su ayak izidir.

3. Tedarik zinciri

Satın alınan tarımsal hammaddelerin miktarı, her birinin ton başına su ayak izi ile çarpılır. Değerler için Mekonnen ve Hoekstra’nın ürün bazlı veri setleri yaygın olarak kullanılır. Hammaddenin hangi ülkeden geldiği biliniyorsa, o ülkeye ait değer kullanmak sonucu iyileştirir.

Örnek hesap

Yılda 60.000 m³ kuyu suyu çeken ve 50.000 m³ arıtılmış atıksuyu dereye deşarj eden bir gıda tesisi düşünelim. Deşarjda KOİ 100 mg/L, toplam fosfor 2 mg/L olsun.

Mavi su: 60.000 - 50.000 = 10.000 m³
Gri su (KOİ): 50.000 × 100 ÷ 50 = 100.000 m³
Gri su (fosfor): 50.000 × 2 ÷ 0,16 = 625.000 m³

Gri su ayak izi, en büyük değeri veren fosfor nedeniyle 625.000 m³’tür ve tesisin operasyonel su ayak izine hâkimdir. Fosforu biyolojik veya kimyasal giderimle 1 mg/L’ye indirmek, gri su ayak izini yarıya düşürür. Bu yüzden işletmelerde su ayak izi azaltımının en etkili adımı çoğu zaman endüstriyel atıksu arıtma performansını iyileştirmektir.

Sık yapılan hatalar

Çekilen suyun tamamını su ayak izi saymak: Aynı havzaya dönen arıtılmış su mavi su ayak izine girmez; gri su olarak ayrıca hesaplanır.
Gri suyu bütün kirleticiler için toplamak: Aynı su, birden fazla kirleticiyi aynı anda seyreltir; bu yüzden toplanmaz, en büyük değer alınır.
Tek bir ayın analizine dayanmak: Deşarj kalitesi aydan aya değişir; yıllık hesapta debi ağırlıklı ortalama kullanılmalıdır.
Hacmi etkiyle karıştırmak: Aynı miktar su, kurak bir havzada çok daha büyük etki yaratır. Etki değerlendirmesi için havzanın su stresi ayrıca incelenmelidir.

Komesli Ar-Ge nasıl destek verir?

Su envanteri ve sayaçlandırma planından başlayarak mavi, gri ve tedarik zinciri su ayak izini hesaplıyor; arıtma iyileştirmesi ve geri kazanım seçeneklerini mühendislik hesabıyla değerlendiriyoruz. Ayrıntılar için kurumsal su ayak izi hizmeti sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Su ayak izi hesaplamak için hangi veriler gerekir?

Bireysel hesapta su faturası ve gıda tüketimi yeterlidir. İşletmelerde su çekim miktarları (şebeke, kuyu, yüzey suyu), deşarj miktarı, deşarj analiz sonuçları ve tarımsal hammadde alımları gerekir.

Gri su ayak izi nasıl hesaplanır?

Her kirletici için deşarj edilen yük, alıcı ortamın kalite sınırı ile suyun doğal derişimi arasındaki farka bölünür. Kirleticiler içinde en büyük sonucu veren değer gri su ayak izi olarak alınır.

Su ayak izi hesaplamasında hangi standart kullanılır?

İki temel çerçeve vardır. Su Ayak İzi Ağı’nın (Water Footprint Network) değerlendirme el kitabı hacim temelli hesabı tanımlar. ISO 14046 ise yaşam döngüsü yaklaşımıyla su ayak izinin etki temelli değerlendirmesine ilişkin ilke ve gereklilikleri belirler.

Excel ile su ayak izi hesaplanabilir mi?

Evet. Aylık su çekimi, deşarj ve analiz verilerini girdiğiniz, formülleri açık bir şablonu su ayak izi hesaplama sayfasından indirebilirsiniz.

Kaynaklar

Son güncelleme: 22 Ekim 2026