Kısa cevap
Su ayak izi, bir kişinin, ürünün veya kurumun kullandığı ve kirlettiği tatlı suyun toplam hacmidir. Kavram 2002 yılında Arjen Hoekstra tarafından ortaya konmuş ve Su Ayak İzi Ağı (Water Footprint Network) tarafından standart bir yönteme dönüştürülmüştür.
Su ayak izi yalnızca musluktan akan suyu değil, yediğimiz gıdaların, giydiğimiz kıyafetlerin ve kullandığımız ürünlerin üretiminde harcanan suyu da kapsar. Bu dolaylı suya sanal su da denir. Kendi değerinizi görmek için su ayak izi hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Mavi, yeşil ve gri su ayak izi
Su ayak izi üç bileşenden oluşur. Her biri farklı bir su kaynağını ve farklı bir etkiyi gösterir.
| Bileşen | Ne anlatır? | Örnek |
|---|---|---|
| Yeşil su | Bitkilerin kullandığı yağmur suyu | Kuru tarımla yetişen buğday |
| Mavi su | Yeraltı ve yüzey suyundan çekilip tüketilen su | Sulama suyu, soğutma kulesinde buharlaşan su |
| Gri su | Kirliliği seyreltmek için gereken teorik su | Fabrikanın deşarj ettiği atıksudaki azot ve fosfor |
Mavi su kıt kaynaklar üzerinde doğrudan rekabet yarattığı için su stresi yaşanan havzalarda en kritik bileşendir. Gri su gerçekte kullanılan bir su değildir; kirliliğin alıcı ortam üzerindeki yükünü, karşılaştırılabilir bir hacim olarak gösterir. Bu nedenle atıksu arıtma kalitesi, bir işletmenin gri su ayak izini belirleyen en önemli etkendir.
Gıdaların su ayak izi örnekleri
Aşağıdaki değerler Mekonnen ve Hoekstra’nın küresel ortalamalarıdır (1996-2005 dönemi). Bir ürünün su ayak izi yetiştiği iklime, sulama yöntemine ve verime göre değişir.
| Ürün | Su ayak izi |
|---|---|
| 1 kg sığır eti | yaklaşık 15.400 litre |
| 1 kg koyun / kuzu eti | yaklaşık 10.400 litre |
| 1 kg tavuk eti | yaklaşık 4.300 litre |
| 1 yumurta (60 g) | yaklaşık 196 litre |
| 1 litre süt | yaklaşık 1.020 litre |
| 1 kg ekmek | yaklaşık 1.600 litre |
| 1 kg pirinç | yaklaşık 2.200 litre |
| 1 kg mercimek | yaklaşık 5.900 litre |
| 1 kg domates | yaklaşık 214 litre |
| 1 kg elma | yaklaşık 822 litre |
| 1 fincan kahve (7 g) | yaklaşık 132 litre |
| 1 bardak çay (3 g) | yaklaşık 27 litre |
Hayvansal ürünlerin su ayak izi yüksektir, çünkü hayvan yemini üretmek için büyük miktarda su gerekir. Sığır etinin su ayak izinin yaklaşık %94’ü yem bitkilerinin kullandığı yağmur suyudur (yeşil su).
İşletmeler için su ayak izi neden önemli?
Bir işletmenin su ayak izi iki kısımdan oluşur: tesis içindeki operasyonel su ayak izi (çekilen su, buharlaşma, deşarj) ve hammaddelerdeki tedarik zinciri su ayak izi. Gıda, içecek ve tekstil gibi sektörlerde toplamın büyük kısmı tedarik zincirindedir.
Su ayak izi işletmeler için üç açıdan önem taşır:
- Su riski: Kuraklık ve su kısıtları, su yoğun tesislerin üretimini doğrudan etkileyebilir.
- Maliyet: Çekilen her metreküp su; temin, arıtma ve deşarj maliyeti demektir.
- Müşteri talepleri: Sürdürülebilirlik raporlarında ve büyük alıcıların tedarikçi değerlendirmelerinde su verisi giderek daha sık isteniyor.
Su ayak izi nasıl azaltılır?
Bireysel olarak
- Perlatör, düşük debili duş başlığı ve kısa duş ile evde doğrudan tüketimi azaltmak
- Bulaşık ve çamaşır makinesini tam dolu çalıştırmak
- Kırmızı et tüketimini azaltmak ve gıda israfını önlemek; gıda israfı, o gıdaya harcanan suyun da boşa gitmesi demektir
İşletmeler için
- Su envanteri: Sayaçlandırma ile suyun nerede kullanıldığını görmek
- Proses optimizasyonu: Yıkama, soğutma ve kazan suyu sistemlerinde verimlilik
- Geri kazanım: Arıtılmış atıksuyun proseste veya peyzajda yeniden kullanımı
- Deşarj kalitesi: Azot ve fosfor giderimi gibi arıtma iyileştirmeleriyle gri su ayak izini düşürmek
Hesaplama yönteminin ayrıntısı için su ayak izi nasıl hesaplanır? rehberine, kurumsal çalışma kapsamı için kurumsal su ayak izi hizmeti sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Su ayak izi kısaca nedir?
Bir kişinin, ürünün veya kurumun kullandığı ve kirlettiği tatlı suyun toplam hacmidir. Doğrudan kullanılan su ile ürünlerin üretiminde harcanan dolaylı su birlikte hesaplanır.
Mavi su ayak izi nedir?
Yeraltı suyu, nehir ve göllerden çekilip buharlaşan, ürüne giren ya da başka bir havzaya taşınarak kaynağına dönmeyen sudur. Sulama ve sanayide çekilen su başlıca örneklerdir.
Yeşil su ayak izi nedir?
Bitkilerin topraktan alıp buharlaştırdığı yağmur suyudur. Tarım ürünlerinin su ayak izinin çoğu yeşil sudur.
Gri su ayak izi nedir?
Oluşan kirliliği, alıcı ortamın kalite sınırlarını aşmayacak düzeye seyreltmek için gereken teorik su miktarıdır. Atıksu arıtmanın kalitesi gri su ayak izini doğrudan belirler.
Kendi su ayak izimi nasıl hesaplarım?
Su faturanızı ve haftalık gıda tüketiminizi girerek su ayak izi hesaplama aracıyla yıllık su ayak izinizi ve hangi kalemin en büyük pay aldığını görebilirsiniz.
Kaynaklar
- Mekonnen ve Hoekstra (2011), The green, blue and grey water footprint of crops and derived crop products, HESS 15:1577-1600
- Mekonnen ve Hoekstra (2012), A global assessment of the water footprint of farm animal products, Ecosystems 15:401-415
- Hoekstra ve ark. (2011), The Water Footprint Assessment Manual, Water Footprint Network
Son güncelleme: 22 Ekim 2026