Atıksu ve atık profili
- Süt, süt kalıntıları ve peynir altı suyu çok yüksek organik yük taşır.
- Yağ ve protein içeriği nedeniyle yağ-gres tutucu ve DAF gereklidir.
- Temizlik (CIP) kimyasalları nedeniyle pH ve tuzluluk dalgalanır.
- Üretim ve temizlik saatlerine göre debi değişkendir.
Mevzuat
Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, bu sektör için alıcı ortama deşarjda ayrı sektör tablosu içerir; geçerli parametreler ve sınır değerleri bu tabloya ve deşarj noktasına (alıcı ortam, kanalizasyon veya OSB altyapısı) göre belirlenir.
Mevzuat hükümleri Resmî Gazete’de yayımlanan ve sonradan değişen haliyle özetlenmiştir; güncel metni mevzuat.gov.tr adresinden kontrol edebilirsiniz.
Uygun çözümler
- Dengeleme, yağ ayırma ve DAF
- Biyolojik arıtma: MBBR, aktif çamur veya MBR
- Yüksek yükte anaerobik arıtma ve biyogaz
- Peynir altı suyunun atıksudan ayrı toplanıp değerlendirilmesi
Doğru çözüm, atıksuyun debisi ve karakterizasyonuna göre belirlenir; gerekirse laboratuvar ve pilot ölçekli deneme yapılır.
Süt ve süt ürünleri tesislerinde atıksu ve atık nereden çıkar?
Süt ve süt ürünleri tesislerinde atıksu, ham süt kabulünden ürün çıkışına kadar birçok adımda oluşur. Asıl yük, ürün kayıpları ve temizlik işlemlerinden gelir.
| Üretim/kullanım adımı | Oluşan akım | Arıtma açısından önemi |
|---|---|---|
| Süt kabulü ve tank boşaltma | Süt kalıntılı yıkama suyu | Çok yüksek organik yük, hızlı bozunma |
| Pastörizasyon ve homojenizasyon | Proses kaçakları, soğutma suyu | Sıcaklık ve debi dalgalanması |
| Peynir, yoğurt ve tereyağı üretimi | Peynir altı suyu, yağlı ve proteinli sular | En yüksek yük kaynağı, ayrı değerlendirme önerilir |
| CIP temizlik çevrimleri | Asit ve baz içeren yıkama çözeltileri | pH ve tuzluluk şokları |
| Ambalajlama ve dolum hatları | Düşük yüklü yıkama suyu | Debi yüksek, kirlilik düşük |
Bu akımların birbirinden ayrı toplanması, arıtma tesisinin dengesini büyük ölçüde belirler.
Süt ve süt ürünleri tesisleri için arıtma tesisi tasarlarken nelere dikkat edilir?
Süt sektöründe atıksu karakteri gün içinde ve mevsimlere göre belirgin biçimde değişir. Tasarımda bu dalgalanmayı karşılayacak esneklik şarttır.
- Debi yüksek dalgalıdır; üretim ve temizlik saatleri ile vardiya değişimleri dikkate alınmalıdır
- Hasat veya kampanya dönemlerinde, özellikle yoğun süt toplama mevsiminde yük keskin biçimde artabilir
- CIP çıkışlarındaki asit ve baz pikleri biyolojik süreci olumsuz etkileyebilir; şok yük için dengeleme ve nötralizasyon planlanmalıdır
- Yağ ve protein yükü yüksek olduğundan yağ ayırma ve DAF ünitesi biyolojik basamaktan önce yer almalıdır
- Biyolojik basamakta besin dengesi (azot ve fosfor) takip edilmeli, gerekirse dozaj uygulanmalıdır
- Çamur hacmi yüksek olabilir; susuzlaştırma ve bertaraf planı baştan tasarlanmalıdır
- Operatörün kolay izleyebileceği, otomasyonu basit ve bakımı kolay bir sistem tercih edilmelidir
Tasarım öncesinde karakterizasyon çalışması ve gerekirse pilot ölçekli deneme yapılması, ölçeklendirme hatalarını azaltır.
Bu sektörde sık yapılan hatalar
Süt tesislerinde karşılaşılan sorunların önemli bir kısmı, tasarım aşamasındaki birkaç hatadan kaynaklanır.
- Atıksuyun gerçek karakterinin ölçülmeden, genel bir tabloya göre boyutlandırılması
- Peynir altı suyu ve yağlı akımların ayrılmadan tek hatta toplanması
- Dengeleme tankının küçük tutulması; gün içi şok yükler biyolojiyi çökertebilir
- CIP çıkışlarının nötralize edilmeden biyolojik basamağa verilmesi
- Yağ-gres tutucunun düzenli temizlenmemesi nedeniyle tıkanma ve koku sorunu
- İşletme personelinin eğitimsiz bırakılması; sistem kurulduktan sonra performans hızla düşer
- Çamur yönetiminin sonradan düşünülmesi, bertaraf maliyetlerinin ve sorunların artmasına yol açar
Kaynakta azaltma ve ön arıtma: önce ne yapılmalı?
Arıtma tesisine ulaşan yükü azaltmak, her zaman en ekonomik ilk adımdır. Kaynakta azaltma ile başlanır, ardından ön arıtma ile tesisin yükü hafifletilir.
- Süt ve ürün kayıplarını önlemek için tank boşaltma, transfer hatları ve dolum noktalarında damlama kontrolü yapılmalıdır.
- Kuru temizlik (süpürme, kazıma) sıvı temizlikten önce uygulanarak ürün kalıntısının suya karışması engellenmelidir.
- Ürün artıkları ayrı toplanıp hayvan yemi veya kompost gibi değerlendirmelere yönlendirilmelidir.
- Peynir altı suyu ayrı hatta toplanmalıdır; bu, atıksuyun organik yükünü en çok düşüren tek uygulamadır.
- Yağ-gres tutucu ve ardından DAF (çözünmüş hava flotasyonu) ile yağ ve askıda katılar, biyolojik arıtmaya girmeden ayrılmalıdır.
- Dengeleme tankı, debi ve kirlilik dalgalanmasını yumuşatarak biyolojik basamağı şok yüklerden korur.
- CIP çözeltilerinin pH’ı, nötralizasyon ile kontrol altına alınmalıdır.
Tesis kurmadan veya büyütmeden önce hangi izin ve belgelere bakılır?
Yeni bir süt ve süt ürünleri tesisi kurulmadan veya mevcut bir tesis büyütülmeden önce çevresel izin ve deşarj koşulları netleştirilmelidir. Bu süreç, proje planlamasının ayrılmaz bir parçasıdır.
- Çevre izin ve lisans süreçleri, tesisin ölçeğine ve faaliyet türüne göre değişir; ilgili yönetmelik şartları mutlaka incelenmelidir.
- Atıksuyun deşarj noktası (alıcı ortam, kanalizasyon veya organize sanayi bölgesi altyapısı) izin kapsamını doğrudan etkiler.
- Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, sektöre özgü deşarj parametrelerini ve bu parametrelerin uygulanma biçimini düzenler.
- Tesis kapasitesinde büyük bir artış öngörülüyorsa Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında bir değerlendirme gerekip gerekmediği ön değerlendirmeyle belirlenmelidir.
- Atık yönetimi tarafında Atık Yönetimi Yönetmeliği ve gerektiğinde Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamındaki yükümlülükler gözden geçirilmelidir.
Ayrıntılı bilgi için çevre izin belgesi nasıl alınır ve deşarj izni nasıl alınır rehberlerine bakabilirsiniz. ÇED gerektiren durumlarda süreç, ÇED yeterlik belgeli çözüm ortağımızla yürütülür.
Hizmetlerimiz
- Çevre yönetimi hizmeti: aylık rapor, iç tetkik, eğitim ve izin takibi
- Çevre izin ve lisans ve deşarj izni
- Endüstriyel atıksu arıtma: karakterizasyon, tasarım, kurulum, işletme
- Atık yönetimi: lisans gerektiren işlerde lisanslı çözüm ortaklarımızla
Sık sorulan sorular
Peynir altı suyunu arıtmaya mı vermeliyim?
Peynir altı suyu atıksuyun organik yükünü büyük ölçüde artırır. Ayrı toplanıp başka amaçla değerlendirilmesi arıtma maliyetini azaltabilir. Seçenekleri tesisinize göre değerlendiririz.
Süt fabrikasının atıksuyu nasıl arıtılır?
Süt fabrikası atıksuyu genellikle birkaç aşamada arıtılır. Önce yağ ve katı maddeler ayrılır, ardından dengeleme tankında debi ve kirlilik yumuşatılır. Yağ ve protein yükü için DAF ünitesi kullanılır. Ana arıtma ise biyolojik proseslerle yapılır; yüksek organik yükte anaerobik ön arıtma tercih edilebilir. Son aşamada gerekirse dezenfeksiyon uygulanır. Hangi kombinasyonun uygun olduğu, atıksuyun debisi ve karakterizasyonuna göre belirlenir.
Son güncelleme: 13 Ekim 2026