Su Dolum, İçecek ve Gıda Üretimi İçin Su Arıtma ve Atıksu

Atıksu ve atık profili

Kuyu veya şebeke suyu ürün standardına getirilmelidir.
Dolum hattı yıkama ve temizlik (CIP) suları organik ve kimyasal yük taşır.
Ürün kaybı ve süt-meyve şerbeti kalıntıları atıksuyu yüklü hale getirir.
Hijyen ve mikrobiyolojik güvenlik zorunludur.

Mevzuat

Atıksu deşarjı için Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve ilgili çevre izin mevzuatı; deşarj noktası kanalizasyon veya OSB altyapısı ise ilgili idarenin şartları geçerlidir. İçme ve kullanma suyu kalitesi İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümlerine tabidir.

Mevzuat hükümleri Resmî Gazete’de yayımlanan ve sonradan değişen haliyle özetlenmiştir; güncel metni mevzuat.gov.tr adresinden kontrol edebilirsiniz.

Uygun çözümler

Doğru çözüm, atıksuyun debisi ve karakterizasyonuna göre belirlenir; gerekirse laboratuvar ve pilot ölçekli deneme yapılır.

Deneyimimiz

Kurucumuz Prof. Dr. Okan Tarık Komesli’nin yürütücülüğünde “Kullanıcı müdahalesini engelleyen damacana kapak sistemi” projesi yürütülmüş ve 2018’de bir patent alınmıştır (AVESİS).

Kaynak: Prof. Dr. Okan Tarık Komesli AVESİS profili, kamuya açık proje ve yayın kayıtları.

Su dolum, içecek ve gıda üretimi tesislerinde atıksu ve atık nereden çıkar?

Bu sektörde atıksu büyük ölçüde yıkama, temizlik ve ürün kaybından oluşur. Her adımın akım karakteri farklıdır, bu yüzden arıtma tasarımından önce hangi akımın nereden geldiğini net görmek gerekir.

Üretim/kullanım adımı	Oluşan akım	Arıtma açısından önemi
Ham su hazırlama ve filtrasyon	Geri yıkama ve konsantre sular	Tuz ve askıda katı yükü; genelde düşük organik yük
Dolum ve şişeleme hattı yıkaması	Yıkama suları	Şerbet ve ürün kalıntısı nedeniyle organik yük yüksek ve dalgalanır
CIP (yerinde temizlik)	Kaustik ve asidik temizlik çözeltilerinin durulama suyu	Yüksek pH değişimi, kimyasal yük ve tuz içeriği
Ürün kaybı ve taşma	Süt, meyve veya şerbet içeren sular	Yüksek KOİ/BOİ ve yağ-gres; şok yük riski
Kazan ve buhar sistemleri	Kazan blöf suyu	Sıcaklık, tuz ve kimyasal dozaj kalıntıları
Personel ve hijyen alanları	Evsel nitelikli atıksu	Mikrobiyolojik yük; ayrı değerlendirilmesi gerekir

Ürünle temas eden akımlar ile hijyen akımlarını mümkünse ayrı toplamak arıtmayı kolaylaştırır.
Ürün kaybı ve taşma gibi kesikli olaylar, tesis debisinde ani yükselmelere yol açar.

Kaynakta azaltma ve ön arıtma: önce ne yapılmalı?

Atıksu arıtmasının en ekonomik kısmı, kirliliği oluştuğu yerde azaltmaktır. Önce kaynakta azaltma, ardından ön arıtma düşünülmelidir.

Dolum hattında ürün kaybını önleyen dolum ve kapatma ayarlarının periyodik kontrolü yapılmalıdır.
Kuru temizlik ve süpürme, sudan önce uygulanmalı; böylece yıkama suyuna giren katı ve şerbet kalıntısı azalır.
CIP çözeltilerinin tekrar kullanımı ve kontrollü dozajı, hem kimyasal tüketimini hem deşarj yükünü düşürür.
Kazan blöf suyunda ısı geri kazanımı ve kontrollü blöf uygulanmalıdır.
Ön arıtma olarak ızgara, yağ-gres tutucu ve dengeleme havuzu, sonraki biyolojik kademeyi şok yüklerden korur.
Yağlı ve şekerli akımlar için nötrleştirme ve pH ayarı, biyolojik proses öncesinde yapılmalıdır.

Hangi önlemin en etkili olacağı, tesisin kendi akım karakterizasyonuna bağlıdır; bu nedenle önce ölçüm ve gözlem planlanmalıdır.

Su dolum, içecek ve gıda üretimi için arıtma tesisi tasarlarken nelere dikkat edilir?

Bu sektörde tasarım, ortalama debiden çok uç değerlere göre yapılmalıdır. Üretim kampanyaları, mevsimsel yoğunluk ve temizlik programları yükü ciddi biçimde dalgalandırır.

Debi ve yük dalgalanması: Dengeleme havuzu, ani yüklerin biyolojik prosesi bozmasını önler. Havuz hacmi, üretim vardiyası ve temizlik takvimine göre hesaplanmalıdır.
Mevsimsellik ve kampanya dönemi: Yaz aylarında veya belirli ürün dönemlerinde yük artabilir. Tasarımda bu dönemler ayrı senaryo olarak ele alınmalıdır.
Şok yük: Ürün kaybı veya temizlik hatası kaynaklı ani yükler için acil durum tankına yönlendirme ve kontrollü besleme düşünülmelidir.
Biyolojik proses seçimi: Yük dalgalıysa esnek, hızlı toparlanabilen prosesler tercih edilir. Organik yükün yüksek olduğu hatlarda anaerobik ön kademe değerlendirilebilir.
Çamur yönetimi: Biyolojik çamur miktarı yüke göre değişir. Susuzlaştırma ve nihai bertaraf planı, tesis tasarımının parçası olmalıdır.
İşletme kolaylığı: Otomasyon, uzaktan izleme ve basit bakım gereksinimi olan ekipmanlar, vardiya ve personel değişimlerinde işletmeyi sürdürülebilir kılar.

Tasarım öncesinde debi ve kirlilik ölçümleri yapılmadan kapasite belirlenmemelidir.

Bu sektörde sık yapılan hatalar

Sektörde tekrar eden hatalar, çoğunlukla tasarım aşamasında yapılan varsayımlardan ve işletme disiplininin eksikliğinden doğar.

Atıksu karakterizasyonu yapılmadan, genel bir tesis tipi üzerinden kapasite seçilmesi.
Ortalama debinin esas alınıp ani yüklerin hesaba katılmaması.
Ürün kaybı ve CIP sularının aynı hatta, ayrım yapılmadan toplanması.
Yağ ve şeker içeren akımlar için ön arıtmanın atlanması; bu da biyolojik prosesi bozar.
Çamur üretiminin ve susuzlaştırma ihtiyacının hafife alınması.
Kimyasal dozaj ve pH kontrolünün elle yapılması, dolayısıyla tutarsız işletme.
İşletme ve laboratuvar analizlerinin düzensiz yapılması; performans sorunları ancak deşarj noktasında fark edilir.
Atıksu arıtımını sadece bir ekipman satın alımı gibi görmek; oysa tesisin işletme ve bakım planı da aynı derecede önemlidir.

Tesis kurmadan veya büyütmeden önce hangi izin ve belgelere bakılır?

Yeni bir tesis kurulmadan veya mevcut tesis büyütülmeden önce çevresel izin durumunun netleştirilmesi gerekir. Hangi belgenin gerektiği projenin ölçeğine, konumuna ve atıksuyun deşarj biçimine göre değişir.

Çevre izin ve lisans mevzuatı kapsamında faaliyetin statüsü belirlenmelidir.
Atıksu deşarj noktası kanalizasyon mu, alıcı ortam mı, OSB altyapısı mı olduğuna göre Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve ilgili idare şartları geçerlidir.
Proje ölçeği ve türüne göre Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında ÇED süreci gerekebilir; bu raporun hazırlanması yetkili ÇED yeterlik belgeli çözüm ortağı ile yapılır.
Atık yönetimi için Atık Yönetimi Yönetmeliği ve gerekiyorsa Sıfır Atık Yönetmeliği hükümleri dikkate alınmalıdır.
Çevre görevlisi ve çevre yönetimi gereklilikleri için ilgili rehberlere bakılmalıdır.

Ayrıntılı süreçler için ÇED raporu nedir, deşarj izni nasıl alınır ve çevre izin belgesi nasıl alınır sayfalarını inceleyebilirsiniz.

Hizmetlerimiz

Çevre yönetimi hizmeti: aylık rapor, iç tetkik, eğitim ve izin takibi
Çevre izin ve lisans ve deşarj izni
Endüstriyel atıksu arıtma: karakterizasyon, tasarım, kurulum, işletme
Atık yönetimi: lisans gerektiren işlerde lisanslı çözüm ortaklarımızla

Sık sorulan sorular

Ürün suyu için RO şart mı?

Kaynak suyun özelliklerine ve ürün standardına göre belirlenir. Bazı kaynaklar yalnızca filtrasyon ve dezenfeksiyon gerektirir; tuzlu veya sert sularda RO gerekebilir.

Su dolum ve içecek tesislerinde atıksu nasıl arıtılır?

Bu tesislerde atıksu genellikle ön arıtma ile başlar: ızgara, yağ-gres tutma ve dengeleme havuzu, ani yük dalgalanmalarını düzeltir. Ardından pH ayarı ve biyolojik arıtma gelir. Organik yük yüksekse anaerobik ön kademe değerlendirilebilir. Son aşamada çökeltme, gerekiyorsa membran veya dezenfeksiyon uygulanır. Doğru proses seçimi için önce akım karakterizasyonu yapılmalıdır; bu konuda endüstriyel atıksu arıtma danışmanlığı hizmetimizden yararlanabilirsiniz.

Bu tesislerde deşarj izni nasıl alınır?

Deşarj izni, atıksuyun nereye verileceğine göre farklı idarelere başvurularak alınır. Kanalizasyona deşarj için ilgili idarenin kabul şartları, alıcı ortama deşarj için ise Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümleri geçerlidir. Başvuru sırasında atıksu karakterizasyon raporu ve arıtma tesisi tasarımı genellikle istenir. Süreç ve gerekli belgeler için deşarj izni sayfamıza ve deşarj izni nasıl alınır rehberimize bakabilirsiniz.

Bu sektör için paket arıtma sistemleri ve MBR uygun mu?

Paket arıtma sistemleri, alan kısıtı olan veya kapasitesi sınırlı tesislerde pratik bir çözümdür; modüler yapısı sayesinde ilerleyen dönemde genişletilebilir. MBR ise çıkış suyu kalitesinin yüksek olmasını ve yeniden kullanımı hedefleyen tesislerde tercih edilir, ancak membran temizliği ve işletme disiplini gerektirir. Hangisinin uygun olduğu, debi dalgalanması, deşarj hedefi ve işletme kapasitesine göre belirlenmelidir. Detaylı değerlendirme için paket arıtma sistemleri ve MBR membran biyoreaktör sayfalarını inceleyebilirsiniz.

Son güncelleme: 13 Ekim 2026