Atıksu ve atık profili
- Krom, nikel, çinko, bakır gibi ağır metaller ve bazı tesislerde siyanür bulunur.
- Yağ, emülsiyon ve kesme sıvıları atıksuyu zorlaştırır.
- Asit ve baz banyoları pH dalgalanması oluşturur.
- Arıtma çamurları tehlikeli atık olabilir.
Mevzuat
Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, demir-çelik işleme, metal hazırlama ve işleme, galvanizleme, daldırma ve elektrolitik kaplama gibi faaliyetleri içeren metal sanayini ayrı bir sektör olarak tanımlar.
Mevzuat hükümleri Resmî Gazete’de yayımlanan ve sonradan değişen haliyle özetlenmiştir; güncel metni mevzuat.gov.tr adresinden kontrol edebilirsiniz.
Uygun çözümler
- Kaynakta ayırma, banyo bakımı ve durulama suyu azaltma
- Krom indirgeme, siyanür oksidasyonu ve pH ayarı
- Kimyasal çöktürme, elektrokoagülasyon
- İleri arıtma: UF/NF/RO membranlar
- çamur susuzlaştırma; tehlikeli atık yönetimi
Doğru çözüm, atıksuyun debisi ve karakterizasyonuna göre belirlenir; gerekirse laboratuvar ve pilot ölçekli deneme yapılır.
Deneyimimiz
Ekibimizin ağır metallerin membran biyoreaktör ve aktif karbon kombinasyonuyla giderimi üzerine yayınları (Analytical Letters, 2020) ve granül aktif karbon + membran biyoreaktör ile ağır metal mikrokirliliğinin arıtımına dair BAP projeleri (2014–2017) bulunmaktadır.
Kaynak: Prof. Dr. Okan Tarık Komesli AVESİS profili, kamuya açık proje ve yayın kayıtları.
Metal işleme, galvaniz ve kaplama tesislerinde atıksu ve atık nereden çıkar?
Bu sektörde atıksu ve atık, üretim adımlarının her birinde farklı karakterde ortaya çıkar. Arıtma tasarımı için bu akımları tek bir karışık atıksu gibi değil, ayrı ayrı ele almak gerekir.
| Üretim/kullanım adımı | Oluşan akım | Arıtma açısından önemi |
|---|---|---|
| Yağ giderme ve alkali temizlik | Yağlı, alkali durulama suyu | Emülsiyon yapısı nedeniyle ön ayırma gerektirir |
| Asit turşulama | Asidik, metal içerikli yıkama suyu | pH ve metal yükünü belirleyen ana kaynaktır |
| Galvanik kaplama banyoları | Krom, nikel, çinko, bakır içeren çıkış suyu | Ağır metal giderimi ve gerekirse indirgeme gerektirir |
| Durulama hatları | Seyreltik ama yüksek debili akım | Debi dalgalanması en çok bu akımdan kaynaklanır |
| Banyo bakımı ve boşaltma | Yüksek derişimli konsantre çözelti | Kesikli ve şok yük oluşturur; ayrı depolanmalıdır |
| Çamur ve arıtma artıkları | Metal hidroksit çamuru | Tehlikeli atık sınıfına girebilir; lisanslı yönetim gerekir |
- Bu akımların birçoğu kesikli çalıştığı için tesis, saatlik ve günlük yük değişimlerine hazırlıklı olmalıdır.
- Siyanür içeren banyolar bulunan tesislerde bu akım diğer akımlardan ayrı toplanmalıdır.
Kaynakta azaltma ve ön arıtma: önce ne yapılmalı?
Arıtma tesisine giren yükü azaltmak, hem işletme maliyetini hem de kimyasal tüketimini doğrudan etkiler. Bu yüzden önce kaynakta önlemler, sonra ön arıtma düşünülmelidir.
- Banyoların ömrünü uzatmak için düzenli filtrasyon, sıcaklık ve kimyasal kontrolü yapılmalıdır.
- Durulama suyu, kademeli (counter-current) durulama ile azaltılabilir; böylece aynı yıkama etkisi çok daha az su ile sağlanır.
- Sürüklenen (drag-out) miktarını azaltmak için askı süresi ve tahliye parametreleri optimize edilmelidir.
- Yağlı akımlar, ana hattan önce yağ ayırıcı ile ayrılmalıdır.
- Siyanürlü akımlar oksidasyon ünitesine, krom(VI) içeren akımlar ise indirgeme ünitesine ayrı ayrı yönlendirilmelidir.
- Konsantre banyo boşaltmaları için ayrı bir tutma tankı kullanmak, şok yükü kontrol altında tutar.
- Ön arıtmada pH ayarı ve ilk çöktürme, ana arıtmadaki kimyasal tüketimini ciddi biçimde düşürür.
Her tesis için en uygun kombinasyon, akım bazında yapılan karakterizasyona göre belirlenir.
Metal işleme, galvaniz ve kaplama tesisleri için arıtma tesisi tasarlarken nelere dikkat edilir?
Bu sektörde tasarım, ortalama debiye göre değil, en kötü senaryoya göre yapılmalıdır. Aşağıdaki konular tasarımın omurgasını oluşturur.
- Debi ve yük dalgalanması: Üretim vardiyası, banyo bakımı ve durulama döngüleri nedeniyle debi keskin biçimde değişir. Eşitleme (equalization) havuzu bu nedenle vazgeçilmezdir.
- Mevsimsellik ve kampanya dönemleri: Bazı tesislerde sipariş yoğunluğu aylara göre değişir; tasarım, en yoğun kampanya dönemini karşılayacak şekilde düşünülmelidir.
- Şok yük: Banyo boşaltmaları kısa sürede yüksek metal ve asit yükü getirir. Tesisin bu yükü kendi kendine tamponlaması gerekir.
- Kimyasal dozaj esnekliği: Farklı gün ve vardiyalarda değişen akım karakterine uyum sağlayacak dozaj sistemleri önerilir.
- Çamur yönetimi: Metal hidroksit çamurunun hacmi ve susuzlaştırma yöntemi baştan planlanmalı, çamurun tehlikeli atık statüsü de değerlendirilmelidir.
- İşletme kolaylığı: Vardiya personelinin kullanabileceği basit kontrol paneli, pH ve ORP takibi ve düzenli bakım planı tesisin sürekliliğini sağlar.
- Otomasyon: Kritik noktalarda sensörler ve alarmlar, arıtma verimini ve güvenliğini artırır.
Bu sektörde sık yapılan hatalar
Metal işleme ve kaplama tesislerinde karşılaşılan tipik hatalar, çoğu zaman arıtma sisteminin yetersizliğinden değil, işletme ve tasarım kararlarından kaynaklanır.
- Tüm akımların tek bir hatta toplanması ve birbirini bozan kimyasallarla karıştırılması.
- Siyanür veya krom içeren akımın ayrı toplanmadan ana hatta verilmesi.
- Eşitleme havuzunun olmaması nedeniyle şok yüklerin doğrudan biyolojik ünitelere ulaşması.
- Banyo bakım disiplininin sağlanamaması, bunun sonucunda sürüklenmenin ve kimyasal tüketiminin artması.
- Çamurun tehlikeli atık olup olmadığının değerlendirilmeden depolanması veya bertarafı.
- Laboratuvar analizlerinin düzensiz yapılması, bunun sonucunda arıtma kontrolünün körlemesine yürütülmesi.
- Tesis büyütülürken mevcut arıtma kapasitesinin ve izin koşullarının yeniden değerlendirilmemesi.
Bu hatalardan kaçınmanın en etkili yolu, tesis öncesi karakterizasyon ve düzenli işletme takibidir.
Hizmetlerimiz
- Çevre yönetimi hizmeti: aylık rapor, iç tetkik, eğitim ve izin takibi
- Çevre izin ve lisans ve deşarj izni
- Endüstriyel atıksu arıtma: karakterizasyon, tasarım, kurulum, işletme
- Atık yönetimi: lisans gerektiren işlerde lisanslı çözüm ortaklarımızla
Sık sorulan sorular
Ağır metal içeren çamuru nasıl yönetirim?
Çamurun tehlikeli atık olup olmadığı analizle belirlenir; tehlikeli ise lisanslı toplama ve bertaraf zorunludur. Bu süreci lisanslı çözüm ortaklarımızla koordine ederiz.
Metal kaplama tesisinin atıksuyu nasıl arıtılır?
Metal kaplama tesislerinde atıksu tek bir yöntemle değil, akım bazında kademeli bir arıtma zinciriyle işlenir. Önce yağlı ve siyanür içeren akımlar ayrılır, ardından krom indirgeme ve siyanür oksidasyonu uygulanır. Ana arıtmada pH ayarı ve kimyasal çöktürme ile ağır metaller çöktürülür; gerektiğinde elektrokoagülasyon ya da membran tabanlı ileri arıtma eklenir. Hangi kombinasyonun uygun olduğu, atıksuyun karakterizasyonuna ve deşarj hedeflerine göre belirlenir.
Galvaniz tesisi için deşarj izni nasıl alınır?
Deşarj izni, tesisin atıksuyunu hangi koşullarda ve nereye bırakabileceğini belirler. Başvuru öncesinde atıksu karakterizasyonu yapılması, arıtma tesisinin tasarım bilgilerinin hazırlanması ve mevcut mevzuat koşullarının değerlendirilmesi gerekir. Sürecin ayrıntıları için deşarj izni sayfamıza ve nasıl alınacağını anlatan rehberimize bakabilirsiniz.
Son güncelleme: 13 Ekim 2026